Logo

AGORAPHOBIA - Ám ảnh sợ khoảng trống

  12/08/2019

BS Nguyễn Thùy Linh

AGORAPHOBIA - ÁM ẢNH SỢ KHOẢNG TRỐNG

“Tôi đã khóa cửa, tắt hết đồ điện trong nhà, vé xe buýt sẵn sàng trong túi, hôm nay nhìn tôi khá ổn - mọi thứ tới giờ vẫn tốt cả. Dù vậy, khi bước lên xe buýt, cảm giác rằng một chuyện tồi tệ sắp xảy ra vẫn len lỏi đâu đó, rồi đột ngột đánh gục tôi, và tôi không thể làm gì để kiểm soát nó. Tại sao tim tôi đập nhanh thế này? Tôi đang ngồi yên trên ghế kia mà. Một cơn hoảng sợ sắp ập đến rồi, tôi có thể cảm thấy nó. Trời hôm nay rất đẹp và tôi muốn được dạo chơi, được gặp bạn bè. Cảm giác khủng khiếp này một lần nữa ngăn tôi làm những gì mình muốn. Tôi uống thuốc. Khi nào thì thuốc có tác dụng vậy? Trông tôi sẽ thật quái gở trong mắt những người xung quanh? Tôi cảm thấy như bị mắc kẹt. Phải xuống xe, thật nhanh thôi.”

Trên đây là những dòng mà Ellie, một bệnh nhân mắc chứng agoraphobia (ám ảnh sợ khoảng trống), kể lại về những gì cô ấy phải trải qua trong một lần cố ra ngoài sau nhiều tháng tự nhốt mình trong phòng riêng. Chứng bệnh này đã khiến Ellie kiệt sức, mất việc, mất bạn bè, và không thể tận hưởng cuộc sống trong một thời gian dài. Nếu bạn bè, người thân, hay chính bạn đang trải qua những gì tương tự như Ellie, hy vọng bài viết này sẽ phần nào giúp bạn hiểu rõ hơn và biết cách ứng phó với rối loạn này.

Agoraphobia là gì?

Nhiều người trong chúng ta có thể ít nhiều khó chịu khi phải chen chúc trên một chiếc xe buýt đông đúc hay len lỏi giữa đám đông trong siêu thị, nhưng những người mắc chứng agoraphobia sẽ cảm thấy sợ hãi và lo lắng tột độ khả năng bị mắc kẹt, không tìm thấy lối thoát khi ở trong những tình hưống này.

Agoraphobia, hay rối loạn ám ảnh sợ khoảng trống (theo một cách dịch chưa đầy đủ), là một rối loạn lo âu đặc trưng bởi sự hoảng sợ hoặc lo âu mãnh liệt khi ở một địa điểm hoặc tình huống khó tìm ra lối thoát, khiến người bệnh né tránh những nơi gây ra nỗi sợ này như việc ra khỏi nhà một mình, đi du lịch bằng ô tô, xe buýt hoặc máy bay, và ở những khu vực đông đúc.

Theo dữ liệu NCS-R tại Hoa Kỳ thu thập trong vòng 10 năm tính tới 2017, tỷ lệ mắc của rối loạn này là 0.9% (tương đương giữa nam và nữ) trên người trưởng thành, và 2.4% (ở nam cao hơn nữ) trên đối tượng vị thành niên từ 13-18 tuổi . Rối loạn này có thể dẫn tới suy giảm chức năng mức độ từ nhẹ tới nặng, trong đó tỷ lệ suy giảm chức năng mức độ nặng lên tới 40.6% .

Làm thế nào để biết chắc chắn mình mắc agoraphobia?

Chẩn đoán xác định sẽ chỉ được thực hiện bởi bác sỹ chuyên khoa tâm thần và các chuyên gia tâm lý học lâm sàng. Tuy nhiên, việc nhận biết những dấu hiệu của bệnh sẽ giúp bạn hay người thân tìm đến đúng chuyên ngành và được chẩn đoán sớm hơn, cũng như được điều trị đúng cách, sớm quay trở lại công việc và sinh hoạt bình thường.

Để được chẩn đoán agoraphobia, người bệnh phải trải qua cảm giác hoảng sợ và lo âu mãnh liệt, biểu hiện bởi các dấu hiệu như tim đập nhanh, khó thở, buồn nôn, chóng mặt, đau ngực và run rẩy; xảy ra trong ít nhất hai hoàn cảnh sau đây:

  • Phương tiện công cộng,
  • Địa điểm lộ thiên (như cầu, công viên, chỗ đỗ xe),
  • Không gian đóng kín (như rạp chiếu phim, máy bay, siêu thị),
  • Nơi đông người, hoặc
  • Bên ngoài căn nhà của chính mình.

Kèm theo đó là một số biểu hiện như sợ ở một mình, sợ mất kiểm soát ở nơi công cộng, phụ thuộc vào người khác trong việc định hướng không gian, dễ cáu gắt kích động, và ở nhà trong thời gian dài. Trong một số trường hợp đặc biệt nghiêm trọng, bệnh nhân có thể ở nguyên trong nhà tới hàng năm trời.

Bắt nguồn từ nỗi sợ này, người bệnh sẽ né tránh các tình huống kể trên, và chính hành vi né tránh này sẽ củng cố, làm tăng thêm nỗi sợ của họ. Điều này gây ảnh hưởng tới mọi mặt trong đời sống xã hội của họ, và cảm giác cô độc cũng như kiệt sức do bệnh gây ra có thể khiến người bệnh mắc đồng diễn rối loạn trầm cảm và/hoặc lạm dụng chất.

Có hy vọng điều trị cho bệnh nhân agoraphobia không?

Tin mừng ở đây là người mắc agoraphobia thường đáp ứng khá tốt với trị liệu tâm lý, thuốc, hoặc khi sử dụng phối hợp cả hai phương pháp này. Tuy nhiên để đạt được hiệu quả điều trị tốt, cần lưu tâm rằng đây là một chặng đường dài và khó khăn; bởi vậy việc thiết lập mối quan hệ tốt giữa bác sỹ hoặc nhà trị liệu với bệnh nhân, cũng như sự kiên trì tuân thủ điều trị của người bệnh đóng vai trò cực kỳ quan trọng.

Để điều trị agoraphobia, các nhóm thuốc chống trầm cảm như các thuốc ức chế tái hấp thu serotonin có chọn lọc SSRI hay ức chế tái hấp thu serotonin-norepinephrin SNRI thường được lựa chọn để cải thiện các triệu chứng lo âu. Trong khi đó, liệu pháp tâm lý hành vi CBT sẽ nhằm vào thay đổi những suy nghĩ bệnh lý và giúp bệnh nhân xác định được mức độ an toàn thực tế của những môi trường mở, đông đúc; từ đó tập điều chỉnh cảm xúc hành vi trong những tình huống này thông qua các hình thức như liệu pháp tiếp xúc (exposure therapy) và nhóm hỗ trợ đồng đẳng. 

Vậy ngay lúc này tôi cần bắt đầu từ đâu?

  1. Tự giáo dục bản thân: Một trong những thử thách để vượt qua agoraphobia là học cách điều chỉnh những suy nghĩ ám ảnh sai lầm về sự mất an toàn, không lối thoát của một số môi trường, hoàn cảnh nhất định. Việc học cách phản ứng với cảm xúc lo âu trước khi bước vào một không gian mở hoặc vị trí khép kín có thể giúp bạn kiểm soát được sự hoảng sợ và lo lắng của mình.
  2. Tìm kiếm nguồn hỗ trợ quanh mình: Đừng ngại kể cho bạn bè và gia đình của bạn về triệu chứng ám ảnh sợ mà bạn đang trải qua cũng như chia sẻ cách người thân có thể hỗ trợ bạn trong quá trình điều trị. Những dịch vụ hỗ trợ cá nhân hay nhóm hỗ trợ đồng đẳng cũng là những lựa chọn đáng cân nhắc.
  3. Tìm đến nhà chuyên môn: Nếu nhận thấy bản thân có những dấu hiệu của bệnh, hãy tìm đến bác sỹ chuyên khoa tâm thần hoặc nhà tâm lý trị liệu để nhận được ý kiến chuyên môn. Những triệu chứng của bạn có thể nằm trong tầm kiểm soát vào thời điểm hiện tại, song việc không được chẩn đoán và điều trị sớm có thể dẫn tới những hệ quả rất nặng nề về lâu dài đối với cuộc sống của bạn.

Nerd Facts: Sự khác biệt giữa Agoraphobia (ám ảnh sợ khoảng trống) và Clautrophobia (ám ảnh sợ không gian hẹp)

Agoraphobia Claustrophobia
Sợ những nơi rộng, thường đông đúc Sợ những nơi khép kín
Agora = nơi trưng bày, khu chợ Claustrum = Không gian đóng
Tỷ lệ mắc trung bình ở Hoa Kỳ khoảng 1.7% Tỷ lệ khoảng 2-12%
Ít gây ảnh hưởng tới việc thực hiện các thủ thuật y khoa Gây ảnh hưởng tới việc bệnh nhân khám chữa bệnh, VD thường sợ các thủ thuật liên quan tới máy CLVT, công hưởng từ, .
Là một chẩn đoán riêng biệt theo bộ tiêu chuẩn chẩn đoán DSM-5 Nằm trong chẩn đoán chung Ám ảnh sợ đặc hiệu theo DSM-5
Kích cỡ căn phòng không quan trọng nhiều bằng số lượng người trong phòng, là điều quyết định khả năng bị mắc kẹt. VD BN sợ thang máy khi có đông người đứng cùng nhưng không sợ khi chỉ có một mình Kích cỡ căn phòng và không gian quan trọng vì liên quan tới khả năng bị ngạt khí trong đó. VD BN sợ thang máy bất kể có hay không có người đứng cùng vì khả năng bị ngạt thở là tương tự nhau
Thường kèm theo rối loạn hoảng sợ Ít kèm theo rối loạn hoảng sợ hơn

Tài liệu tham khảo:

https://www.mind.org.uk/information-support/your-stories/escaping-my-agoraphobia/#.XOtexhYzbIU

http://www.differencebetween.net/science/health/difference-between-agoraphobia-and-claustrophobia/

https://www.psycom.net/agoraphobia/

https://www.nimh.nih.gov/health/statistics/agoraphobia.shtml

Bình luận

Tin tức mới

Phản ứng stress cấp (ARS: Acute stress reation)

Phản ứng stress cấp  (ARS: Acute stress reation)

Stress là phản ứng sinh học của cơ thể với các tác nhân gây ra stress hay nói cách khác, đây là một phản ứng tự phòng vệ của cơ thể với những căng thẳng trong cuộc sống.