Cần sa: Những điều cần biết

Công tác nghiên cứu khoa học năm 2021 tại Bệnh viện Tâm thần Hà Nội
Nhận biết trầm cảm
Nhận biết sớm trẻ có dấu hiệu nghi tự kỷ
Hội thi Điều dưỡng giỏi, thanh lịch năm 2021
Ảnh hưởng về sức khỏe tâm thần sau nhiễm COVID-19 nhìn từ ca lâm sàng điều trị nội trú

Bác sỹ Nguyễn Thùy Linh

Bệnh viện Tâm thần Hà Nội

Bạn có biết?

  • Khi được hỏi, cứ 14 bạn trẻ trong độ tuổi vị thành niên tại Mỹ, chỉ 1 người nói rằng mình có sử dụng cần sa trong tháng vừa rồi. Nói cách khác, ở đất nước có nhiều vùng coi sử dụng cần sa là hợp pháp, không phải ai cũng “hút cần” như suy nghĩ của nhiều người.

  • Nhiều người nghĩ rằng cần sa “tự nhiên” thì không có hại, song thực tế, chỉ riêng tính chất gây nghiện cũng là một tác hại khó lường rồi, chưa kể tới ảnh hưởng tiêu cực của chất lên sự phát triển của não bộ đã được chứng minh qua nhiều nghiên cứu. Nói cách khác, “hút cần” càng sớm và càng thường xuyên, chỉ số thông minh IQ của bạn sẽ càng giảm sút và không hồi phục.

  • Tại Mỹ, trong năm 2016, gần 4 triệu người ở lứa tuổi từ 12 trở lên mắc các rối loạn liên quan tới sử dụng cần sa, và nghiện là rối loạn nghiêm trọng nhất. Tỷ lệ nghiện trên số người sử dụng cần sa là 1:11.

Cần sa là gì?

Cần sa là một loại ma túy có dạng hỗn hợp lá, hạt, hoa nghiền sau sấy khô hoặc tinh dầu chiết xuất của cây cần sa, Cannabis sativa hoặc Cannabis indica; thường được gọi dưới nhiều tên như cần, cỏ Việt, tài mà, thuốc lào, dầu hash …; và sử dụng dưới nhiều hình thức như hút qua điếu tự cuốn hoặc bình sục nước (boong), hãm trà uống, và ăn (VD: bánh brownie trộn cần sa). Là một loại chất hướng thần, cần sa ảnh hưởng lên nhiều vùng của não liên quan tới khả năng học tập, ghi nhớ, cảm giác ngon miệng, phối hợp vận động, điều hòa cảm xúc và sự vui thích. Chất chịu trách nhiệm gây nên những tác động này là tetrahydrocannabinol (THC). Trong vài thế kỷ qua, những người trồng cần sa đã cố gắng làm tăng hoạt chất này trong sản phẩm cần sa bán ra thị trường.

Cần sa tổng hợp, được biết đến với những tên thông thường như cỏ Mỹ, K2, Spice… hoàn toàn không tự nhiên hay an toàn như quảng cáo. Đây là một loại ma túy được tổng hợp từ các thành phần hóa học có tác động tương tự cần sa lên hệ thần kinh, cũng như nhiều hóa chất pha tạp không rõ khác. Điều này đồng nghĩa với việc sử dụng chúng sẽ gây nhiều hệ quả nghiêm trọng, rầm rộ, khó lường, đặc biệt là nguy cơ cao dẫn tới loạn thần.

Cần sa ảnh hưởng tới sức khỏe như thế nào?

Tác dụng tức thì

  • Xuất hiện khi THC vào tới tuần hoàn: tức thì với đường hút, và sau 30 phút tới 1 giờ nếu hấp thu qua đường tiêu hóa; tồn tại vài ngày tới vài tuần trong nước tiểu tùy thuộc nồng độ THC;

  • Làm tăng hưng phấn, tăng nhận cảm giác quan (nhìn màu sắc rực rỡ, tươi sáng hơn, cảm nhận về thời gian biến đổi), tăng cảm giác ngon miệng; theo sau là cảm giác thư giãn hoặc chếnh choáng; chậm phản ứng, khó thăng bằng và cử động phối hợp; tăng nhịp tim, giảm khả năng học tập và ghi nhớ; lo âu. Nếu dùng với liều cao có thể xuất hiện các triệu chứng loạn thần như ảo giác, hoang tưởng.

Tác dụng lâu dài:

  • Rối loạn tâm thần: các rối loạn sử dụng cần sa, đặc biệt gây nghiện trong một số trường hợp nặng (~11% - không kiểm soát được thói quen sử dụng cả khi thấy rõ tác hại, phụ thuộc hoàn toàn vào chất, không quan tâm tới mọi hứng thú khác trong cuộc sống, thu rút quan hệ xã hội, ...); gây ảo giác, hoang tưởng kéo dài; làm nặng thêm triệu chứng của tâm thần phân liệt; tăng nguy cơ trầm cảm, lo âu, và tái diễn ý tưởng tự sát.

  • Vấn đề thể chất: mắc các bệnh lý đường hô hấp tương tự người hút thuốc lá (ho khạc đờm mạn tính,, nhiễm trùng đường hô hấp tái diễn nhiều lần); tăng nhịp tim dẫn tới tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim cấp, đặc biệt ở người cao tuổi; hội chứng nôn mửa do chất dạng cần sa, bao gồm buồn nôn, nôn và mất nước nghiêm trọng tái diễn nhiều lần.

  • Các trường hợp bắt đầu sử dụng cần sa từ tuổi vị thành niên trong một nghiên cứu tại New Zealand ghi nhận giảm trung bình 8 điểm IQ không hồi phục hoàn toàn sau ngưng sử dụng chất. Điều này được lý giải do cần sa gây suy giảm khả năng tư duy, ghi nhớ và học tập, cũng như ngăn cản quá trình hình thành liên kết thần kinh giữa các vùng của não phụ trách những chức năng này. Đồng thời, nhiều tác giả hiện nay cũng tập trung vào mối liên quan giữa sử dụng cần sa với sự suy giảm kiến thức chung và khả năng ngôn ngữ ở trẻ.

  • Những đứa con của các bà mẹ sử dụng cần sa khi mang thai có nguy cơ cao mắc các vấn đề về tập trung chú ý, trí nhớ, và giải quyết vấn đề.

Các triệu chứng cai (xuất hiện khi ngừng hoặc giảm sử dụng sau một thời gian dùng thường xuyên): khó chịu, ngủ kém, gà gật, giảm thèm ăn, và lo âu.

*Lưu ý rằng, khác với hút thuốc lá thụ động, người hít phải cần sa thứ phát sẽ không gặp các vấn đề nói trên.

Làm thế nào để điều trị rối loạn sử dụng cần sa?

Tới nay, rối loạn sử dụng cần sa chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Song, một số hỗ trợ cải thiện hành vi như trị liệu nhóm, tư vấn cá nhân và tạo động lực đã cho thấy những kết quả khả quan nhất định.

 

Tham khảo:

  1. https://www.drugabuse.gov/drugs-abuse/commonly-abused-drugs-charts

  2. https://www.drugabuse.gov/publications/drugfacts/marijuana

  3. https://www.drugabuse.gov/publications/drugfacts/synthetic-cannabinoids-k2spice

  4. https://www.drugabuse.gov/publications/marijuana-facts-teens/letter-to-teens