Chăm sóc người bệnh sa sút trí tuệ

Loạn thần do sử dụng ma tuý
Chăm sóc sức khỏe tâm thần thời Covid-19
Biểu hiện của bệnh rối loạn tâm thần nhiều người thường bỏ qua
Cảnh báo tình trạng rối loạn tâm thần do rượu
Giấy tờ thủ tục giám định kết hôn

Hiện nay, trên thế giới cũng như ở Việt Nam, số lượng người bệnh nhân sa sút trí tuệ đang ngày càng gia tăng. Việc chăm sóc những người bệnh này luôn là một thách thức không hề nhỏ, nhất là đối với người trực tiếp chăm sóc. Dưới đây sẽ là một số kiến thức hữu ích cho người chăm sóc người bệnh sa sút trí tuệ hoàn thành nhiệm vụ khó khăn của mình.

BS Nguyễn Thị Huyền My

SA SÚT TRÍ TUỆ LÀ GÌ?

Sa sút trí tuệ (hay thường gọi là mất trí) là một quá trình suy giảm nhận thức gây ra các vấn đề về trí nhớ, suy nghĩ, định hướng, hiểu, tính toán, năng lực học tập, ngôn ngữ và phán đoán. Ngoài suy giảm trí nhớ, sự suy giảm nhận thức có thể đi kèm việc giảm khả năng kiểm soát cảm xúc và hành vi xã hội ví dụ như dễ bị kích thích, trầm cảm, lo lắng, biến đổi nhân cách và hành vi.

Sa sút trí tuệ (SSTT) là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây ra sự suy giảm      hoạt năng và gia tăng sự phụ thuộc ở những người lớn tuổi trên toàn thế giới. Theo tổ chức y tế thế giới (WHO), tính đến năm 2019, trên thế giới có đến khoảng 50 triệu người có biểu hiện SSTT và con số này sẽ đạt 152 triệu vào năm 2050. Chỉ tính riêng năm 2015, chi phí cho người bệnh SSTT lên đến 818 tỉ đô la Mỹ, chiếm đến 1.1% GDP của toàn thế giới. Vấn đề chăm sóc người bệnh SSTT không chỉ là thách thức đối với người bệnh mà còn cho cả người chăm sóc và gia đình của họ. Người chăm sóc bệnh nhân SSTT cần chuẩn bị tốt về kiến thức, kĩ năng cũng như tâm lý khi tham gia chăm sóc người bệnh.

MỘT SỐ KHUYẾN CÁO TRONG CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH SSTT

TẠO RA MỘT NGÔI NHÀ “AN TOÀN”, GIẢM THIỂU SỰ KÍCH ĐỘNG VÀ BÙNG NỔ

Để tránh sự thu hẹp hoặc bùng nổ của người bệnh, cần tạo ra một môi trường sinh hoạt phù hợp, quá ít hoặc quá nhiều kích thích đều không tốt cho người bị SSTT. Đầu tiên, ngoài việc loại bỏ tối đa những nguồn gây căng thẳng cho người bệnh, người chăm sóc cần cho người bệnh thời gian để hoàn thành các công việc một cách từ từ và chậm rãi, đặc biệt là giữ bình tĩnh và gây phân tâm khi người bệnh căng thẳng, kích động. Ngoài ra, người chăm sóc có thể giúp người bệnh tăng cường các bài tập rèn luyện sức khỏe trong hoạt động thường ngày; dùng những câu nói đơn giản, giữ giọng điệu bình tĩnh trong giao tiếp; sắp xếp những ghi chú nhắc nhở cho người bệnh ở những nơi dễ thấy; cung cấp các thiết bị hỗ trợ cho người bệnh như kính lão, máy trợ thính, gậy chống, xe lăn, … Việc giám sát cần thực hiện nghiêm ngặt hơn khi người bệnh bị suy giảm trí nhớ nặng và không thể lường trước được những tình huống nguy hiểm như điện giật, vấp ngã, đi lang thang, … Nếu người bệnh quá kích động, không thể kiểm soát cảm xúc và hành vi, gây hại cho ai đó, người chăm sóc cần tham khảo ý kiến của các chuyên gia y tế, đưa người bệnh đến ngay các cơ sở y tế để được điều trị bằng thuốc và các biện pháp can thiệp cần thiết khác.

ĐỐI PHÓ VỚI VẤN ĐỀ ĐI LANG THANG 

Cần loại bỏ các triệu chứng kích động, trầm cảm, lo âu, … để giảm thiểu nguyên nhân đi lang thang. Có thể sử dụng những phương tiện giúp dễ nhận dạng người bệnh phù hợp với điều kiện như thẻ nhận dạng hoặc vòng đeo tay cảnh báo nhằm đề phòng trường hợp người bệnh đi lạc. 

                                                                                                                                                                                                                       

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

QUẢN LÝ HỘI CHỨNG “MẶT TRỜI LẶN”

Hội chứng “mặt trời lặn” thường xảy ra vào cuối ngày. Đây là lúc người bệnh SSTT thường xuyên cảm thấy mệt mỏi, mất tập trung, kích động, khó kiểm soát cảm xúc và hành vi. Để tránh hiện tượng này, người chăm sóc cần tạo ra một môi trường thoải mái, yên tĩnh, có thể cùng trò chuyện với người bệnh để giúp họ vượt qua thời điểm này. 

CẢI THIỆN GIẤC NGỦ

Để giúp người bệnh có được giấc ngủ thoải mái nhất về ban đêm, người chăm sóc cần tạo ra một phòng ngủ yên tĩnh với nhiệt độ thích hợp, không quá nóng hoặc quá lạnh; quan tâm và giải quyết những cơn đau mạn tính; giảm thiểu và giới hạn những giấc ngủ ban ngày ngắn; loại bỏ các chất kích thích và nước uống trước khi đi ngủ.

Dù không thể điều trị triệt để nhưng việc chăm sóc tốt người bệnh SSTT góp phần không nhỏ trong việc cải thiện môi trường sống và chức năng sống cho người bệnh. Việc này cần sự phối hợp chặt chẽ giữa nhân viên y tế, nhân viên công tác xã hội, đặc biệt là sự tham gia của người chăm sóc và gia đình người bệnh SSTT. 

Nguồn

  1. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dementia
  2. https://www.healthinaging.org/a-z-topic/dementia