Logo

OCD_Rối loạn ám ảnh cưỡng bức

  12/08/2019

BS. Nguyễn Thùy Linh

Ám ảnh, hay OCD là những từ ngữ được sử dụng khá thường nhật trong những cuộc chuyện phiếm giữa bạn bè, trêu đùa về những thói quen cẩn thận hay kỹ tính quá mức. Song thực tế, OCD - viết tắt cho Obsessive Compulsive Disorder, hay rối loạn ám ảnh cưỡng bức, lại là một vấn đề nghiêm trọng hơn nhiều, và khiến những người mắc phải rối loạn này phải chịu đựng rất nhiều khó khăn trong việc duy trì cuộc sống hàng ngày một cách bình thường. Mong rằng bài viết này sẽ giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về OCD cũng như giúp bản thân hay người thân thực sự có biểu hiện bệnh tìm đến sự giúp đỡ chuyên môn sớm nhất để được chẩn đoán và điều trị.

Định nghĩa

Rối loạn ám ảnh cưỡng bức (OCD) là một rối loạn phổ biến, kéo dài, xu hướng mạn tính biểu hiện bằng việc bệnh nhân có những suy nghĩ (ám ảnh) và hành vi (cưỡng bức) không kiểm soát được, lặp đi lặp lại.

Dịch tễ

Biểu đồ 1 cho thấy tỷ lệ mắc OCD trong năm trước trên đối tượng người trưởng thành tuổi 18 trở lên trung bình là 1.2 %, ở nữ cao hơn nam (1.8% so với 0.5%). Tỷ lệ mắc suốt đời là 2.3%.

 

Biểu đồ 2 biểu diễn mức độ suy giảm chức năng gây ra bởi OCD, đánh giá từ nhẹ đến nặng tính theo Thang điểm Mất hoạt năng Sheehan; cho thấy 50.6% bệnh nhân OCD mất chức năng trầm trọng, và chỉ 14.6% bệnh nhân giảm chức năng mức độ nhẹ.

Biểu hiện

Những người mắc OCD có thể biểu hiện các triệu chứng ám ảnh, cưỡng bức, hoặc cả hai. Những triệu chứng này có thể gây ảnh hưởng tới mọi mặt của cuộc sống, như công việc, học tập, hay các mối quan hệ cá nhân.

Ám ảnh là những suy nghĩ, xu hướng, hay hình ảnh trong tâm trí có tính chất lặp lại và gây lo âu cho người bệnh. Những biểu hiện thường thấy có thể kể đến như: sợ vi trùng hay nhiễm bẩn, có những suy nghĩ kỳ quái hoặc bị cấm đoán không tuân theo mong muốn của bệnh nhân liên quan tới tình dục, tôn giáo, hay hành vi làm hại tới bản thân và người xung quanh, những suy nghĩ gây hấn tiêu cực hướng tới bản thân hoặc người xung quanh, bắt buộc những đồ vật một cách cân xứng hoặc theo một trật tự hoàn hảo.

Cưỡng bức là những hành vi lặp lại mà bệnh nhân OCD luôn cảm thấy bị thôi thúc phải làm theo tương ứng với suy nghĩ ám ảnh. Những hành vi cưỡng bức thường gặp bao gồm: lau dọn và/hoặc rửa tay quá mức, sắp xếp vật dụng theo một trật tự chính xác nhất định, liên tục kiểm tra việc vừa làm (như khóa cửa, tắt bếp ...), đếm số cưỡng bức.

Không phải thói quen hay tập tục nào cũng được gọi là hành vi cưỡng bức. Một người mắc OCD khác với những người không mắc bệnh ở những điểm sau:

  • Không thể kiểm soát các suy nghĩ hay hành vi của mình cả khi bản thân nhận thấy sự quá mức, thừa thãi của những suy nghĩ, hành vi đó;
  • Dành ít nhất 1 tiếng mỗi ngày bị chi phối bởi những suy nghĩ và hành vi này;
  • Không cảm thấy dễ chịu hay vui thú khi thực hiện những hành vi hay nghi thức này, song có thể được giải tỏa phần nào cảm xúc lo âu gây ra do những suy nghĩ ám ảnh trong chốc lát;
  • Gặp phải nhiều vấn đề đáng kể trong cuộc sống hàng ngày do những suy nghĩ và hành vi này gây ra.

Một số bệnh nhân OCD cũng biểu hiện kèm theo rối loạn tic. Tic vận động được đặc trưng bởi các động tác đột ngột, ngắn, lặp đi lặp lại như nháy mắt, cử động mắt bất thường, nhăn mặt, nhún vai, giật đầu cổ; còn các tic âm thanh thường gặp sẽ bao gồm hắng giọng, khịt mũi, gằn tiếng.

Những triệu chứng này có thể tái lại nhiều lần, giảm dần, hoặc nặng dần theo thời gian. Các bệnh nhân OCD có thể cố gắng né tránh các tình huống thường kích hoạt những suy nghĩ ám ảnh, hoặc tìm tới rượu và các chất gây nghiện khác để giúp bản thân lấy lại bình tĩnh. Mặc dù phần lớn người bệnh ở tuổi trưởng thành nhận ra sự vô lý trong những suy nghĩ và hành vi bệnh lý này, song một tỷ lệ nhất định bệnh nhân không có được nhận thức bệnh này. Với những bạn nhỏ mắc OCD, thông thường bố mẹ hoặc thầy cô giáo sẽ là những người nhận thấy dấu hiệu bất thường.

Nguyên nhân và các yếu tố nguy cơ

Cho tới nay nguyên nhân đích xác dẫn tới OCD vẫn chưa được làm rõ. Hầu hết bệnh nhân được chẩn đoán ở tuổi trung bình là 19, khởi phát sớm ở nam hơn so với nữ.

Về các yếu tố nguy cơ, nhiều nghiên cứu ghi nhận sự mất cân bằng chất dẫn truyền thần kinh “serotonin” trong não bộ có liên quan mật thiết tới rối loạn này. Điều này lý giải cho việc những thuốc chống trầm cảm với cơ chế tác động vào chất này là lựa chọn hàng đầu của các bác sỹ trên bệnh nhân OCD. Nhiều nghiên cứu cũng cho thấy tỷ lệ mắc OCD cao hơn nếu có một người thân trong gia đình từng được chẩn đoán OCD hoặc rối loạn tic. Những sang chấn cấp diễn về mặt tâm lý hay cơ thể (bệnh lý nhiễm trùng - VD hội chứng PANDAS ở trẻ nhỏ sau nhiễm tụ cầu) cũng được cho là yếu tố khởi phát bệnh.

Điều trị

OCD thường được điều trị vừa bằng thuốc vừa bằng trị liệu tâm lý.

Liệu pháp nhận thức hành vi CBT, bao gồm kỹ thuật trị liệu tiếp xúc và dự phòng phản ứng ERP là lựa chọn hàng đầu đối với bệnh nhân OCD, đặc biệt đối với những bệnh nhân trẻ. Nhà tâm lý trị liệu sẽ giúp người bệnh hiểu, từ đó tìm cách đối mặt với cảm giác lo âu và nỗi sợ thay vì phản ứng chạy trốn, né tránh thông thường.

Nếu triệu chứng của OCD quá trầm trọng hoặc trị liệu tâm lý không hiệu quả, người bệnh có thể sẽ được kê thuốc điều trị. Thuốc sẽ giúp cải thiện các triệu chứng lo âu, đồng thời làm tăng đáp ứng của bệnh nhân đối với liệu pháp tâm lý. Một số loại thuốc thường được sử dụng bao gồm fluoxetine, fluvoxamine, và sertraline; với liều cao hơn liều điều trị chống trầm cảm thông thường, và đòi hỏi thời gian từ 8 tới 12 tuần để phát huy tác dụng. Nếu được chỉ định thuốc, người bệnh được khuyến cáo:

  • Thảo luận kỹ với bác sỹ để hiểu rõ nguy cơ và lợi ích của việc sử dụng loại thuốc này;
  • Không ngừng thuốc trước khi hỏi ý kiến bác sỹ. Việc dừng thuốc đột ngột sẽ làm trầm trọng hơn hoặc tái lại nhanh các triệu chứng bệnh, và nguy cơ dẫn tới các triệu chứng “cai”;
  • Thông báo ngay cho bác sỹ về các tác dụng phụ của thuốc để được chỉnh liều hoặc đổi thuốc hợp lý.

Video sau đây của TED-ed có thể giúp bạn dễ hình dung hơn về rối loạn này: https://www.youtube.com/watch?v=DhlRgwdDc-E. Bạn có thể bật chế độ CC Tiếng Việt để dễ theo dõi.

Tham khảo

https://www.nimh.nih.gov/health/topics/obsessive-compulsive-disorder-ocd/index.shtml

https://www.nimh.nih.gov/health/statistics/obsessive-compulsive-disorder-ocd.shtml

https://www.rcpsych.ac.uk/mental-health/parents-and-young-people/young-people/ocd-young-people

 

 

Bình luận

Tin tức mới

Phản ứng stress cấp (ARS: Acute stress reation)

Phản ứng stress cấp  (ARS: Acute stress reation)

Stress là phản ứng sinh học của cơ thể với các tác nhân gây ra stress hay nói cách khác, đây là một phản ứng tự phòng vệ của cơ thể với những căng thẳng trong cuộc sống.