Rối loạn phân ly

Ngày sức khỏe Tâm thần thế giới 10/10 - Chung tay ngăn ngừa tự sát
Phản ứng stress cấp (ARS: Acute stress reation)
Ám ảnh sợ khoảng trống
Rối loạn hoảng sợ
Rối loạn ám ảnh cưỡng bức

Rối loạn phân ly là một nhóm các triệu chứng bao gồm các rối loạn về sự nhận thức, vận động, trí nhớ mà không thể tìm được nguyên nhân gây ra các triệu chứng trên bằng thăm khám lâm sàng cũng như xét nghiệm. Bệnh thường xuất hiện sau những sang chấn tâm lý, các vấn đề khó khăn trong học tập, công việc, mối quan hệ các mâu thuẫn nghiêm trọng mà người bệnh không thể giải quyết được.

Bác sĩ Đỗ Quang Vinh

Bệnh viện Tâm thần Hà Nội

I. GIỚI THIỆU

Rối loạn phân ly là một nhóm các triệu chứng bao gồm các rối loạn về sự nhận thức, vận động, trí nhớ mà không thể tìm được nguyên nhân gây ra các triệu chứng trên bằng thăm khám lâm sàng cũng như xét nghiệm. Bệnh thường xuất hiện sau những sang chấn tâm lý, các vấn đề khó khăn trong học tập, công việc, mối quan hệ các mâu thuẫn nghiêm trọng mà người bệnh không thể giải quyết được. Những sang chấn này thường gây những cảm xúc mạnh như lo sợ cao độ, tức giận quá mức, thất vọng nặng nề. Đây được hiểu là một cơ chế tự bảo vệ của co thể được kích hoạt để chống lại các chấn thương, căng thẳng về tâm lý gây ra.

Theo thống kê tại nhiều Quốc gia Châu Âu, tỉ lệ mắc rối loạn phân ly khoảng  0,3% - 0,5 % dân số trên thế giới, chủ yếu gặp ở phái nữ hoặc trẻ vị thành niên.

II. NGUYÊN NHÂN – YẾU TỐ THUẬN LỢI

 Hiện nay, các nhà khoa học vẫn chưa xác định rõ nguyên nhân chính gây ra các rối loạn phân ly. Các biểu hiện của bệnh thường phát sinh trong khoảng thời gian ngắn sau các sự kiện gây sang chấn, những vấn đề không giải quyết được gây căng thẳng. Đôi khi, các sang chấn nhỏ nhưng xảy ra thường xuyên cũng có thể là yếu tố thuận lợi cho phân ly, ví dụ như áp lực học tập, mối quan hệ bạn bè không tốt… Trong những trường hợp như vây, rối loạn phân ly xuất hiện như một cơ chế tự phòng vệ để bảo vệ cho những cá nhân, nhằm giảm bớt những cảm xúc tiêu cực như lo âu, bất lực, đồng thời tạo ra những lợi ích thứ phát như được quan tâm, được chăm sóc

Các yếu tố thuận lợi phát sinh rối loạn phân ly:

– Nhân cách: nhân cách yếu, thiếu kiềm chế, thiếu tự chủ, tính dễ xúc động, thích được chú ý, nhân cách “nghệ sỹ”.

– Sang chấn tâm lý các loại.

– Cơ thể: suy dinh dưỡng, nhiễm trùng, chưa trưởng thành.

III. PHÂN LOẠI – TRIỆU CHỨNG
Theo bảng phân loại Quốc tế lần thứ 10 về rối loạn tâm thần và hành vi chia rối loạn phân ly thành các nhóm :
- Quên phân ly: Quên một phần hoặc toàn bộ đối với các sự kiện vừa mới xả ra ( những sự kiện này vẫn còn gây sang chấn cho NB)
- Trốn nhà phân ly: NB đi xa nơi làm việc hoặc cư trú thường ngày. NB vẫn tự chăm sóc được bản thân, tuy nhiên NB lại quên hoàn toàn về chuyến đi này.
- Sững sờ phân ly: NB không đáp ứng lại với các kích thích bên ngoài
- Rối loạn vận động phân ly: mất hoặc giảm động tác nào đó không giải thích được bằng các bệnh lý khác
- Co giật phân ly: co cứng có giật các loại nhưng không có rối loạn ý thức
- Mất giác quan phân ly: Mất hoàn toàn hoặc một phần một hoặc nhiều các giác quan không thể giải thích bằng các bệnh lý khác.
- Các rối loạn phân ly khác.
IV. ĐIỀU TRỊ.

Với phương pháp điều trị thích hợp, nhiều người đã thành công trong việc giải quyết các triệu chứng chính của rối loạn phân ly và cải thiện khả năng hoạt động và sống một cuộc sống đầy đủ, hiệu quả.
1. Tâm lí trị liệu.

 NB mắc rối loạn phân ly cần được đến gặp nhà tư vấn trị liệu sớm nhất có thể. Đây là phương pháp điều trị nguyên nhân chính dẫn đến đến các rối loạn này. Tuy nhiên để đạt thành công cần tốn nhiều thời gian và sự kiên nhẫn của người bệnh. Một số liệu pháp hay dùng: Liệu pháp nhận thức hành vi, liệu pháp gia đình, liệu pháp sáng tạo, liệu pháp thư giãn, liệu pháp biện chứng hành vi, thôi miên………
2. Hóa dược liệu pháp.
Không có nhóm thuốc đặc hiệu điều trị rối loạn phân ly, tuy nhiên có một số nhóm thuốc có thể hỗ trợ trong quá trình điều trị giúp kiểm soát một số triệu chứng như: nhóm giải lo âu, nhóm thuốc chống trầm cảm, nhóm thuốc chống loạn thần thế hệ mới………