Rối loạn tâm thần và hành vi do sử dụng chất dạng Amphetamine

Công tác nghiên cứu khoa học năm 2021 tại Bệnh viện Tâm thần Hà Nội
Nhận biết trầm cảm
Nhận biết sớm trẻ có dấu hiệu nghi tự kỷ
Hội thi Điều dưỡng giỏi, thanh lịch năm 2021
Ảnh hưởng về sức khỏe tâm thần sau nhiễm COVID-19 nhìn từ ca lâm sàng điều trị nội trú

Bác sĩ Phùng Ngọc Thương

Bệnh viện Tâm thần Hà Nội

Tổng quan:

    Những năm gần đây, chất kích thích dạng Amphetamin (Amphetamin Type Stimulants- ATS) với tên phổ biến là “hàng đá” ngày càng được sử dụng phổ biến trong giới trẻ. Trên thế giới và ở Việt Nam, tình trạng này cũng đang gia tăng mạnh mẽ, nhất là ở độ tuổi học sinh, sinh viên, thanh thiếu niên.

     Ma túy đá với các đặc điểm nhận dạng: màu trắng, óng ánh giống đá, mảnh vụn li ti gần giống với hạt mỳ chính hay hạt muối, có tác dụng kích thần gây cảm giác hưng phấn, khoái cảm, phê sướng, tăng cường sinh lực chống mệt mỏi, tăng tình dục.

     Tuy nhiên, ATS cũng gây trạng thái tăng nhịp tim, tăng huyết áp, giãn đồng tử, tăng nhịp thở, tăng thân nhiệt. Khi sử dụng kéo dài có thể gây biến đổi tâm tính, hoang tưởng, ảo giác, mất điều hòa, giảm tập trung, giảm trí nhớ. Từ đó có những hành vi không mong muốn như bạo lực, hung hăng.

Rối loạn sử dụng:

1. Lạm dụng (abuse):

    Người sử dụng ma túy dạng Amphetamine thường bắt đầu từ việc sử dụng thuốc lắc và Amphetamine, sau đó chuyển sang sử dụng ATS dạng tinh thể (đá). Tần suất thường không đồng nhất, phần lớn không sử dụng thường xuyên (vài tháng một lần), chủ yếu do bạn bè rủ rê khi tiệc tùng sinh nhật, trong quán karaoke… điều đó khiến người sử dụng nghĩ mình không bị nghiện và lệ thuộc vào loại ma túy này.

2. Phụ thuộc (dependence):

     Khi người dùng đã đạt được cảm giác “phê” sẽ rất dễ muốn duy trì hoặc tăng cảm giác, họ rơi vào nghiện ngập như một lẽ tất yếu. Biểu hiện của sự phụ thuộc gồm hiện tượng tăng dung nạp (liều dùng lần sau phải cao hơn lần trước để duy trì cảm giác khoái cảm sung sướng) và xuất hiện hội chứng cai khi ngừng hoặc giảm liều. Người dùng luôn cảm thấy thèm khát mãnh liệt, bắt buộc phải sử dụng ma túy. Họ xao nhãng công việc, không chí thú chăm sóc người thân con cái. Phần lớn thời gian họ sẽ  dành cho việc sử dụng ma túy, dẫu biết trước hậu quả tai hại lên sức khỏe, kinh tế và hạnh phúc gia đình.

Rối loạn tâm thần do sử dụng:

1. Nhiễm độc cấp:

     Các triệu chứng xuất hiện cấp diễn rất nhanh sau khi sử dụng ATS (vài phút đến 3 giờ) với biểu hiện: tăng nhịp tim, tăng huyết áp, đau ngực , tăng thân nhiệt, vã mồ hôi, ớn lạnh, giãn đồng tử,  buồn nôn, tăng trương lực cơ, tăng phản xạ gân xương…

     Nếu nặng hơn họ có thể rối loạn ý thức, co giật, gặp hoang tưởng ảo giác cấp (nhìn thấy ma quỷ, nghe thấy tiếng người nói phát ra từ trong đầu, cảm giác bị truy hại…). Trong cơn “ngáo đá” họ dễ công kích, gây hấn, tấn công người khác, gây rối nơi công cộng hoặc trong gia đình, đến mức có thể tự sát hay giết người do hoang tưởng ảo giác chi phối. Đây chính là lý do quan trọng để bệnh nhân sử dụng ATS được đưa đến bệnh viện để được chẩn đoán và điều trị.
2. Hội chứng cai:

      Sau khi ngừng hoặc giảm liều sau một thời gian đã sử dụng liều cao, kéo dài, người dùng xuất hiện hội chứng cai, nặng nhất sau 2-3 ngày với các biểu hiện: mệt mỏi, ngủ nhiều hoặc mất ngủ, mơ thấy ác mộng, chậm chạp, tăng cảm giác thèm ăn, bồn chồn bứt rứt, thèm khát chất ma túy.

     Giai đoạn này kéo dài 1 đến 3 tháng. Do vậy cai nghiện luôn là điều khó khăn và họ thường tiếp tục nhu cầu được sử dụng ma túy.

3. Rối loạn loạn thần:

       Khoảng 15-25% người chơi "đá" bị loạn thần sau vài lần sử dụng và tỷ lệ này tăng cao nếu sử dụng hơn 6 tháng. Triệu chứng loạn thần của "đá" thường là ảo thanh, tự nghe thấy tiếng động lạ, tiếng người không có thật chê bai, bình phẩm, xui khiến, xỉ nhục dẫn đến cảm xúc hoang mang và lo sợ. Nếu sử dụng quá liều sẽ bị nhiễm độc cấp thường gọi là "ngáo đá" với các hành vi rồ dại như cởi quần áo chạy ra đường, leo cột điện, có xu hướng tấn công người khác vì nghĩ rằng người xung quanh muốn hãm hại mình

4. Rối loạn trầm cảm:

       Rối loạn trầm cảm thường gặp trong hội chứng cai ATS, khi sự suy sụp nguồn cung cấp epinephrine của cơ thể bị cạn kiệt, người dùng rơi vào trạng thái buồn bã u uất, cảm thấy trống rỗng, mệt mỏi, mất ngủ.  Triệu chứng cơ thể không xảy ra cấp tính nhưng người dùng từ từ trở nên chán nản, thiếu năng lượng và không thể cảm nhận được niềm vui. Cơn thèm nhớ ATS có thể xuất hiện bất ngờ, kết hợp với cảm giác buồn chán và dẫn đến tự sát, đây là những triệu chứng cần lưu ý nhằm phát hiện sớm ở các bệnh nhân sử dụng ATS.

 

---------------------------

(Nguồn tham khảo: psychiatry.org, minddisorders.com, mentalhelp.net, Wikipedia)