Trần Phương
Hưởng ứng Ngày Thế giới không thuốc lá 31/5 và Tuần lễ Quốc gia không thuốc lá năm 2026, Bệnh viện Tâm thần Hà Nội phát đi thông điệp kêu gọi cộng đồng nâng cao nhận thức, nói không với thuốc lá và các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới như thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Chiến dịch năm nay mang chủ đề: “Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo – Hành động để đẩy lùi nạn nghiện Nicotine và thuốc lá”, nhằm cảnh báo những tác hại nghiêm trọng mà Nicotine gây ra đối với sức khỏe thể chất, tinh thần và tương lai của giới trẻ.
Thuốc lá thế hệ mới: “Lớp vỏ hấp dẫn” che giấu chiếc bẫy nguy hiểm
Những năm gần đây, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng được quảng bá với hình ảnh trẻ trung, hiện đại, nhiều hương vị hấp dẫn như trái cây, bạc hà hay kẹo ngọt. Chính lớp “vỏ bọc thời thượng” này khiến nhiều thanh thiếu niên lầm tưởng đây là sản phẩm ít độc hại, giúp thư giãn hoặc giải tỏa áp lực học tập, cuộc sống.
Tuy nhiên, dưới góc nhìn y học, đặc biệt là chuyên ngành sức khỏe tâm thần, Nicotine thực chất là một chất tác động thần kinh mạnh, dễ gây nghiện và tạo ra “vòng lặp phụ thuộc” nguy hiểm. Khi đi vào cơ thể, Nicotine kích thích não bộ giải phóng Dopamine – chất dẫn truyền thần kinh tạo cảm giác hưng phấn, tỉnh táo và thoải mái tạm thời. Nhưng cảm giác này nhanh chóng biến mất chỉ sau một thời gian ngắn, khiến người sử dụng tiếp tục thèm thuốc, bứt rứt và lo âu nếu không được bổ sung Nicotine.
Các chuyên gia cảnh báo: người hút thuốc không thực sự “giảm stress nhờ thuốc lá”, mà chỉ đang tạm thời giải tỏa cảm giác khó chịu do chính tình trạng thiếu Nicotine gây ra. Đây là cơ chế khiến người dùng ngày càng lệ thuộc vào thuốc lá mà không nhận ra.
Nicotine âm thầm tàn phá hệ thần kinh và sức khỏe tâm thần
Không chỉ gây hại cho phổi và tim mạch, Nicotine còn ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thần kinh trung ương và sức khỏe tinh thần. Theo các nghiên cứu y khoa, người nghiện Nicotine có nguy cơ mắc các rối loạn lo âu và trầm cảm cao hơn nhiều lần so với người bình thường. Chất này làm thay đổi hoạt động của các thụ thể thần kinh trong não, khiến hệ thần kinh trở nên nhạy cảm hơn với áp lực và khó kiểm soát cảm xúc.
Đặc biệt, đối với thanh thiếu niên và người trẻ dưới 25 tuổi – giai đoạn não bộ vẫn đang phát triển – Nicotine có thể gây:
- Suy giảm trí nhớ và khả năng tập trung
- Tăng hành vi bốc đồng, khó kiểm soát cảm xúc
- Rối loạn giấc ngủ kéo dài
- Gia tăng nguy cơ lo âu, trầm cảm và lệ thuộc chất gây nghiện
Không ít trường hợp thanh thiếu niên đã phải nhập viện trong tình trạng kích động, hoang tưởng, rối loạn hành vi hoặc loạn thần sau khi sử dụng thuốc lá điện tử pha trộn các chất gây nghiện nguy hiểm. Đây là thực trạng đáng báo động đang được ghi nhận ngày càng nhiều tại các cơ sở y tế chuyên khoa tâm thần.
Ngoài ra, Nicotine còn làm thay đổi quá trình chuyển hóa của một số thuốc hướng thần, khiến việc điều trị cho bệnh nhân tâm thần trở nên khó khăn và kéo dài hơn.
Hút thuốc lá – nguyên nhân của nhiều bệnh lý nguy hiểm
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm thuốc lá cướp đi sinh mạng của hơn 8 triệu người trên toàn cầu. Hút thuốc lá là nguyên nhân hàng đầu gây ra hàng loạt bệnh lý nghiêm trọng như:
- Ung thư phổi
- Nhồi máu cơ tim
- Tai biến mạch máu não
- Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD)
- Tăng huyết áp và bệnh tim mạch
- Suy giảm chức năng hô hấp và miễn dịch
Người hút thuốc có nguy cơ tử vong sớm cao hơn hơn 50% so với người không hút thuốc. Không chỉ ảnh hưởng đến người sử dụng, khói thuốc còn gây hại nghiêm trọng cho trẻ em, phụ nữ mang thai và người cao tuổi khi tiếp xúc thụ động trong thời gian dài.
Tăng cường thực thi pháp luật vì môi trường không khói thuốc
Nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng, nhiều quy định pháp luật liên quan đến thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng đã được tăng cường thực hiện. Theo quy định hiện hành, hành vi sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trái quy định có thể bị xử phạt từ 3 – 5 triệu đồng theo Nghị định 90/2026/NĐ-CP.
Bên cạnh đó, Nghị quyết 173/2024/QH15 nghiêm cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trái phép. Các cơ quan, đơn vị, trường học và nơi làm việc cần nghiêm túc thực hiện quy định cấm hút thuốc, xây dựng môi trường sống và làm việc không khói thuốc.
Chung tay hành động vì một tương lai khỏe mạnh
Để bảo vệ bản thân và gia đình trước tác hại của Nicotine và thuốc lá, Bệnh viện Tâm thần Hà Nội khuyến cáo cộng đồng:
- Nói không với thuốc lá và thuốc lá điện tử
- Chủ động bảo vệ trẻ em và người thân khỏi khói thuốc
