Nguyễn Phương Thảo
Sống lâu hơn và bài toán về chất lượng cuộc sống
Con người đang sống lâu hơn bao giờ hết. Đây là một thành tựu quan trọng của phát triển kinh tế – xã hội và tiến bộ y học, đồng thời cũng đưa già hóa dân số trở thành một trong những thay đổi nhân khẩu học đáng chú ý của thế kỷ XXI.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đến năm 2030, cứ 6 người trên thế giới sẽ có 1 người từ 60 tuổi trở lên; đến năm 2050, số người thuộc nhóm tuổi này dự kiến đạt khoảng 2,1 tỷ người.
Tại Việt Nam, quá trình già hóa dân số cũng đang diễn ra nhanh. Kết quả Điều tra dân số và nhà ở giữa kỳ năm 2024 cho thấy cả nước có khoảng 14,2 triệu người từ 60 tuổi trở lên, tăng 2,8 triệu người so với năm 2019 và dự kiến đạt gần 18 triệu người vào năm 2030.
Trong bối cảnh đó, vấn đề không chỉ là “Làm thế nào để sống lâu hơn?”, mà còn là “Làm thế nào để những năm tháng sống thêm là những năm tháng khỏe mạnh, độc lập và có chất lượng?”
Hiểu đúng về lão hóa lành mạnh
Lão hóa là một quá trình tự nhiên của cuộc sống. Theo thời gian, cơ thể có thể có những thay đổi về thể lực, khả năng vận động, thị giác, thính giác, trí nhớ, giấc ngủ và khả năng thích nghi. Tuy nhiên, tốc độ và mức độ thay đổi ở mỗi người không giống nhau. Vì vậy, tuổi cao không đồng nghĩa với bệnh tật, phụ thuộc hay mất khả năng sống độc lập.
Theo WHO, lão hóa lành mạnh là quá trình phát triển và duy trì năng lực chức năng giúp con người có được trạng thái khỏe mạnh và hạnh phúc khi về già.
Điều này cũng có nghĩa lão hóa lành mạnh không nhất thiết là hoàn toàn không mắc bệnh. Một người có bệnh mạn tính vẫn có thể duy trì chất lượng cuộc sống nếu bệnh được quản lý phù hợp và họ vẫn có khả năng đi lại, tự chăm sóc, đưa ra quyết định, duy trì các mối quan hệ và thực hiện những hoạt động có ý nghĩa đối với bản thân.
Do đó, chăm sóc sức khỏe người cao tuổi không nên chỉ dừng ở câu hỏi “Người cao tuổi mắc những bệnh gì?”, mà cần quan tâm thêm: “Họ còn có thể làm được những gì và làm thế nào để duy trì những khả năng đó lâu nhất có thể?”
Lão hóa lành mạnh được xây dựng trong suốt cuộc đời
Một tuổi già khỏe mạnh không bắt đầu khi chúng ta bước vào tuổi già, mà được vun đắp trong suốt cuộc đời.
Mỗi người có thể chủ động xây dựng nền tảng sức khỏe bằng việc duy trì vận động phù hợp; ăn uống cân đối; ngủ đủ; không hút thuốc; hạn chế rượu bia; quản lý các bệnh mạn tính; chăm sóc thị lực, thính lực; duy trì hoạt động trí tuệ; quan tâm đến sức khỏe tâm thần và giữ kết nối với gia đình, bạn bè, cộng đồng.
Bên cạnh sức khỏe thể chất, việc chuẩn bị cho tuổi già còn liên quan đến tâm lý, kỹ năng tự chăm sóc, tài chính, công việc và các mối quan hệ xã hội. Sự chuẩn bị từ sớm giúp mỗi người chủ động và thích nghi tốt hơn với những thay đổi khi tuổi cao.
Chủ động chuẩn bị cho tuổi già từ tuổi 40
Một tuổi già khỏe mạnh không chỉ được quyết định khi chúng ta đã lớn tuổi mà được hình thành từ nhiều năm trước đó.
Thông tư số 34/2026/TT-BYT của Bộ Y tế đã đề cập nội dung chuẩn bị cho tuổi già, trong đó chú trọng người từ 40 tuổi trở lên. Từ tuổi trung niên, mỗi người được khuyến khích chủ động chuẩn bị trên nhiều phương diện như xây dựng lối sống lành mạnh, rèn luyện sức khỏe, trang bị kỹ năng chăm sóc người cao tuổi tại nhà, có kế hoạch tài chính và lựa chọn công việc phù hợp khi tuổi cao. Các nội dung này cũng được định hướng phổ biến thông qua truyền thông, tư vấn, nói chuyện chuyên đề và hoạt động của câu lạc bộ người cao tuổi tại cộng đồng. Tuổi trung niên vì vậy là một giai đoạn quan trọng để mỗi người nhìn lại sức khỏe, điều chỉnh lối sống và chủ động chuẩn bị những điều kiện cần thiết cho những năm tháng sau này.
Chăm sóc toàn diện khi bước vào giai đoạn tuổi già
Khi bắt đầu bước vào giai đoạn tuổi già, việc chăm sóc sức khỏe không nên chỉ tập trung vào điều trị từng bệnh riêng lẻ mà cần quan tâm đồng thời đến thể chất, tinh thần, nhận thức và khả năng thực hiện các hoạt động hằng ngày.
Bên cạnh quản lý bệnh mạn tính, cần chú ý đến dinh dưỡng, vận động, giấc ngủ, thị lực, thính lực, trí nhớ, cảm xúc, thuốc đang sử dụng, nguy cơ té ngã và khả năng tự chăm sóc. Sức khỏe tâm thần cũng là một phần không thể tách rời trong chăm sóc sức khỏe người cao tuổi.
Một mục tiêu quan trọng là giúp người cao tuổi duy trì năng lực và sự độc lập càng lâu càng tốt. Khi điều kiện sức khỏe cho phép, gia đình nên khuyến khích người cao tuổi tiếp tục tự chăm sóc, vận động, thực hiện những công việc quen thuộc, duy trì sở thích, gặp gỡ bạn bè và tham gia vào các quyết định liên quan đến bản thân.
Sự hỗ trợ phù hợp từ gia đình, thay vì làm thay mọi việc, có thể góp phần duy trì chức năng, sự tự tin, tính tự chủ và phẩm giá của người cao tuổi.
Nhận biết những thay đổi bất thường để được hỗ trợ kịp thời
Quan tâm đến người cao tuổi cũng đồng nghĩa với việc nhận biết khi nào những thay đổi không còn đơn thuần là biểu hiện thường gặp của quá trình lão hóa.
Gia đình nên đưa người cao tuổi đi khám khi nhận thấy những biểu hiện như: trí nhớ suy giảm rõ rệt và ảnh hưởng đến sinh hoạt; thường xuyên nhầm lẫn hoặc đi lạc; khó thực hiện những công việc trước đây vẫn làm được; giảm khả năng tự chăm sóc; đi lại khó khăn hoặc té ngã nhiều lần; ăn, ngủ thay đổi kéo dài; buồn bã, lo âu, mất hứng thú, thu mình; hoặc có những thay đổi rõ rệt về tính cách và hành vi.
Nếu xuất hiện các dấu hiệu cấp tính như lú lẫn đột ngột, rối loạn ý thức, méo miệng, nói khó, yếu hoặc liệt tay chân, co giật, đau ngực hay khó thở, người cao tuổi cần được đưa đến cơ sở y tế để được đánh giá và xử trí kịp thời.
Phát hiện sớm không chỉ nhằm nhận diện bệnh lý mà còn tạo cơ hội can thiệp, hỗ trợ khi người cao tuổi vẫn còn nhiều khả năng có thể duy trì, qua đó góp phần hạn chế suy giảm chức năng và bảo vệ chất lượng cuộc sống.
Sống lâu hơn – sống khỏe hơn – sống có ý nghĩa hơn
Già hóa dân số cho thấy con người đang có cơ hội sống lâu hơn. Tuy nhiên, giá trị của tuổi thọ không chỉ nằm ở số năm chúng ta sống mà còn ở chất lượng của những năm tháng ấy.
Một tuổi già trọn vẹn cần sự chăm sóc cả về thể chất và tinh thần; duy trì khả năng tự chủ; được tôn trọng, lắng nghe và kết nối với gia đình, bạn bè, cộng đồng; đồng thời tiếp tục có cơ hội thực hiện những điều mình yêu thích và đóng góp theo khả năng của bản thân.
Hưởng ứng Ngày Quốc tế Người cao tuổi 01/10/2026, hãy cùng quan tâm và tạo điều kiện để người cao tuổi không chỉ sống lâu hơn mà còn sống khỏe mạnh, chủ động, được tôn trọng và tiếp tục có một cuộc sống ý nghĩa.
Tài liệu tham khảo
- World Health Organization. Ageing and health. Truy cập ngày 30/9/2026.
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/ageing-and-health - World Health Organization. Healthy ageing and functional ability. Truy cập ngày 30/9/2026.
https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/healthy-ageing-and-functional-ability - Thông tư số 34/2026/TT-BYT của Bộ Y tế về hướng dẫn một số nội dung thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026–2035, giai đoạn I: từ năm 2026 đến năm 2030 thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Bộ Y tế.
- World Health Organization. Integrated care for older people (ICOPE).
