DS. Đỗ Thu Hương

          Omega-3 là một trong những dưỡng chất được nhiều người quan tâm nhờ những lợi ích được cho là giúp “bổ não”, cải thiện trí nhớ và hỗ trợ ổn định tâm trạng. Không ít người bệnh và người nhà cũng lựa chọn bổ sung Omega-3 với mong muốn hỗ trợ điều trị các rối loạn tâm thần.

          Tuy nhiên, Omega-3 có thực sự mang lại những lợi ích như nhiều người vẫn nghĩ? Bằng chứng khoa học hiện nay nói gì về vai trò của Omega-3 đối với sức khỏe tim mạch, trầm cảm và rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD)? Hiểu đúng về Omega-3 sẽ giúp mỗi người sử dụng sản phẩm này một cách phù hợp, an toàn và hiệu quả.

Omega-3 là gì?

          Omega-3 là nhóm acid béo không no đa nối đôi (polyunsaturated fatty acids – PUFAs), có vai trò quan trọng trong cấu trúc màng tế bào và nhiều quá trình sinh lý của cơ thể.

          Ba dạng Omega-3 phổ biến gồm:

• ALA (acid α-linolenic): Acid béo thiết yếu, cơ thể không tự tổng hợp được nên cần được cung cấp từ thực phẩm.
• EPA (eicosapentaenoic acid).
• DHA (docosahexaenoic acid).

          Mặc dù cơ thể có thể chuyển đổi ALA thành EPA và DHA, nhưng khả năng chuyển đổi này rất hạn chế. Chỉ một tỷ lệ nhỏ ALA được chuyển thành EPA và lượng chuyển thành DHA còn thấp hơn. Quá trình chuyển hóa còn chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố như chế độ ăn giàu omega-6, uống nhiều rượu, hút thuốc lá, đái tháo đường, căng thẳng kéo dài hoặc một số bệnh lý mạn tính. Vì vậy, chỉ dựa vào ALA thường không đủ để đáp ứng nhu cầu EPA và DHA của cơ thể. Để đảm bảo cung cấp đầy đủ hai acid béo này, nên ưu tiên thực phẩm giàu EPA và DHA như cá biển nhiều dầu hoặc sử dụng các chế phẩm bổ sung khi có chỉ định của nhân viên y tế.

Omega-3 có những tác dụng nào đã được chứng minh?

Hỗ trợ giảm triglycerid máu

          Đây là lợi ích của Omega-3 đã được chứng minh qua nhiều nghiên cứu. Theo các thử nghiệm lâm sàng và hướng dẫn của Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA), EPA và DHA với liều 2–4 g/ngày có thể làm giảm nồng độ triglycerid khoảng 20–45%, tùy theo mức triglycerid ban đầu. Ở người tăng triglycerid nặng, các chế phẩm Omega-3 kê đơn được xem là một lựa chọn điều trị bên cạnh thay đổi lối sống và các thuốc hạ lipid khác.

Dự phòng bệnh tim mạch

          Vai trò của Omega-3 trong dự phòng bệnh tim mạch hiện không còn được nhìn nhận đơn giản như trước đây. Các nghiên cứu gần đây cho thấy hiệu quả của các chế phẩm Omega-3 không hoàn toàn giống nhau.

          Các bằng chứng hiện nay cho thấy:

• EPA tinh khiết phối hợp với Statin giúp giảm nguy cơ biến cố tim mạch ở một số người bệnh có nguy cơ cao.
• Các chế phẩm bổ sung Omega-3 thông thường (EPA + DHA) không có hiệu quả rõ ràng trong dự phòng bệnh lý tim mạch.

Hỗ trợ điều trị trầm cảm

          Một số nghiên cứu cho thấy các chế phẩm Omega-3 có tỷ lệ EPA cao có thể hỗ trợ cải thiện triệu chứng ở một số người bệnh trầm cảm khi sử dụng kết hợp với thuốc chống trầm cảm. Tuy nhiên, mức độ cải thiện nhìn chung còn khiêm tốn và không phải người bệnh nào cũng có đáp ứng. Vì vậy, Omega-3 không được sử dụng để thay thế thuốc chống trầm cảm, mà chỉ có thể được bác sĩ cân nhắc như một biện pháp hỗ trợ trong một số trường hợp phù hợp.

Hỗ trợ cải thiện triệu chứng ADHD

          Nhiều thử nghiệm lâm sàng và phân tích gộp cho thấy Omega-3 có thể cải thiện triệu chứng giảm chú ý, tăng động, và cải thiện khả năng kiểm soát hành vi. Tuy nhiên, mức độ cải thiện nhìn chung còn nhỏ và không đồng đều giữa các nghiên cứu. So với các thuốc điều trị ADHD như Methylphenidate hoặc Atomoxetine, hiệu quả của Omega-3 thấp hơn đáng kể.

          Vì vậy, Omega-3 không được khuyến cáo sử dụng để thay thế hoàn toàn thuốc điều trị ADHD, nó chỉ có thể được cân nhắc như một điều trị bổ trợ, đặc biệt ở trẻ có chế độ ăn thiếu cá hoặc có nguy cơ thiếu hụt Omega-3.

Nên uống Omega-3 vào thời điểm nào?

          Hiện chưa có bằng chứng cho thấy uống Omega-3 vào buổi sáng hay buổi tối mang lại hiệu quả khác nhau.

          Để Omega-3 được hấp thu tốt hơn, người sử dụng nên:

• Uống cùng hoặc ngay sau bữa ăn có chứa chất béo để tăng hấp thu.
• Duy trì sử dụng đều đặn nếu có chỉ định của nhân viên y tế.

Khuyến nghị dành cho người bệnh

          Nếu đang điều trị các rối loạn tâm thần hoặc có nhu cầu sử dụng thực phẩm bổ sung, người bệnh nên trao đổi với bác sỹ hoặc nhân viên y tế để được tư vấn phù hợp. Không nên tự ý sử dụng, thay đổi hoặc ngừng thuốc điều trị khi chưa có hướng dẫn của bác sỹ./.

Tài liệu tham khảo

1. National Institutes of Health, Office of Dietary Supplements. Omega-3 Fatty Acids: Fact Sheet for Health Professionals. 2024.
2. Appleton KM, Sallis HM, Perry R, Ness AR, Churchill R. Omega-3 fatty acids for depression in adults. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2021.
3. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Depression in adults: treatment and management (NG222). Cập nhật năm 2024.
4. Bloch MH, Qawasmi A. Omega-3 fatty acid supplementation for the treatment of children with attention-deficit/hyperactivity disorder symptomatology. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry. 2011.
5. Liu HC và cộng sự. Omega-3 polyunsaturated fatty acids for core symptoms of attention-deficit/hyperactivity disorder: a meta-analysis of randomized controlled trials. Journal of Clinical Psychiatry. 2023.