DS. Đỗ Thu Hương
Khi được bác sĩ kê đơn Methylphenidate, nhiều người bệnh và gia đình thường băn khoăn: Thuốc có an toàn không? Có cần sử dụng lâu dài? Nếu quên thuốc hoặc gặp tác dụng phụ thì phải làm thế nào?
Thực tế, Methylphenidate là một trong những thuốc được sử dụng trong điều trị rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) và chứng ngủ rũ. Thuốc có thể giúp cải thiện triệu chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống khi được sử dụng đúng chỉ định. Tuy nhiên, để đạt hiệu quả điều trị và hạn chế các tác dụng không mong muốn, người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ trong suốt quá trình điều trị.
Methylphenidate là thuốc gì?
Methylphenidate là thuốc tác động lên hệ thần kinh trung ương, thuộc nhóm thuốc kích thích. Thuốc thường được chỉ định trong điều trị rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) và chứng ngủ rũ.
Hiện nay, Methylphenidate có nhiều dạng bào chế như viên nén giải phóng nhanh và viên giải phóng kéo dài. Mỗi dạng thuốc có đặc điểm sử dụng khác nhau, vì vậy người bệnh cần dùng đúng loại thuốc được bác sĩ kê đơn và không tự ý thay đổi giữa các chế phẩm.
Vì sao cần sử dụng thuốc đúng hướng dẫn?
Methylphenidate có thể giúp cải thiện khả năng tập trung, giảm tăng động và giảm hành vi bốc đồng ở người mắc ADHD. Tuy nhiên, hiệu quả điều trị phụ thuộc nhiều vào việc sử dụng thuốc đúng cách.
Người bệnh cần uống thuốc đúng liều, đúng thời điểm và tái khám theo lịch hẹn để bác sĩ đánh giá hiệu quả điều trị cũng như điều chỉnh liều khi cần thiết. Việc tự ý tăng liều, giảm liều hoặc ngừng thuốc có thể ảnh hưởng đến quá trình điều trị và làm tăng nguy cơ gặp tác dụng không mong muốn.
Sử dụng Methylphenidate như thế nào?
Tùy từng dạng bào chế, thuốc có thể được sử dụng một hoặc nhiều lần trong ngày theo hướng dẫn của bác sĩ. Người bệnh nên uống thuốc vào cùng một thời điểm mỗi ngày để duy trì hiệu quả điều trị.
Methylphenidate có thể uống trước hoặc sau bữa ăn. Tuy nhiên, do thuốc có thể gây mất ngủ, người bệnh nên tránh sử dụng quá muộn trong ngày nếu không có chỉ định khác của bác sĩ.
Người bệnh cần ghi nhớ
- Uống thuốc đúng theo đơn.
- Uống vào cùng thời điểm mỗi ngày.
- Không tự ý tăng hoặc giảm liều.
- Không tự ý ngừng thuốc khi chưa có ý kiến của bác sĩ.
- Những tác dụng phụ có thể gặp
Giống như nhiều loại thuốc khác, Methylphenidate có thể gây ra một số tác dụng không mong muốn. Phần lớn các tác dụng phụ ở mức độ nhẹ và có thể giảm dần khi cơ thể thích nghi với thuốc.
Các tác dụng phụ thường gặp gồm:
- Giảm cảm giác thèm ăn, sụt cân.
- Mất ngủ.
- Đau đầu.
- Khô miệng.
- Buồn nôn.
- Lo lắng hoặc bồn chồn.
- Một số người bệnh có thể gặp tăng huyết áp, tim đập nhanh, chóng mặt, đổ mồ hôi hoặc phát ban da.
Khi nào cần đi khám ngay?
Người bệnh cần đến cơ sở y tế hoặc liên hệ với bác sĩ nếu xuất hiện các dấu hiệu như:
- Đau ngực hoặc khó thở.
- Ngất.
- Co giật.
- Xuất hiện ảo giác hoặc thay đổi hành vi bất thường.
- Dị ứng nặng như sưng mặt, khó thở.
Vì sao cần tái khám định kỳ?
Trong quá trình điều trị, bác sĩ có thể theo dõi huyết áp, nhịp tim và đánh giá đáp ứng điều trị. Đối với trẻ em, việc theo dõi cân nặng và chiều cao cũng rất quan trọng để bảo đảm sự phát triển phù hợp.
Một số trường hợp có thể cần thực hiện các xét nghiệm theo chỉ định của bác sĩ. Vì vậy, người bệnh nên tái khám đúng lịch hẹn và thông báo nếu xuất hiện bất kỳ biểu hiện bất thường nào trong quá trình dùng thuốc.
Một số lưu ý trong quá trình sử dụng thuốc
Người bệnh cần thông báo cho bác sĩ hoặc dược sĩ về tất cả các thuốc đang sử dụng, đặc biệt là thuốc chống trầm cảm, thuốc điều trị tăng huyết áp, thuốc chống đông máu hoặc thuốc điều trị Parkinson để hạn chế nguy cơ tương tác thuốc.
Trong thời gian điều trị, không nên uống rượu vì có thể làm tăng tác dụng không mong muốn của thuốc.
Đây là thuốc thuộc nhóm kiểm soát đặc biệt, vì vậy người bệnh không nên tự ý chia sẻ thuốc cho người khác hoặc tự ý đổi sang nhãn thuốc khác nếu chưa có hướng dẫn của bác sĩ. Thuốc cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng lái xe hoặc vận hành máy móc ở một số người bệnh.
Nếu quên thuốc hoặc dùng quá liều thì phải làm sao?
Nếu quên một liều, hãy uống ngay khi nhớ ra. Tuy nhiên, nếu đã gần đến thời điểm uống liều tiếp theo thì bỏ qua liều đã quên và tiếp tục sử dụng theo lịch bình thường. Không uống gấp đôi liều để bù.
Trong trường hợp dùng quá liều, người bệnh có thể xuất hiện các biểu hiện như kích động, run, sốt, tim đập nhanh, khó thở hoặc co giật. Khi đó cần nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế để được xử trí kịp thời.
Thông điệp
Methylphenidate là thuốc có vai trò quan trọng trong điều trị ADHD và chứng ngủ rũ khi được sử dụng đúng chỉ định và theo dõi phù hợp. Người bệnh và gia đình không nên tự ý thay đổi cách dùng thuốc hoặc ngừng điều trị mà cần trao đổi với bác sĩ khi có bất kỳ thắc mắc hay dấu hiệu bất thường nào.
Việc tuân thủ điều trị, tái khám đúng hẹn và theo dõi các tác dụng không mong muốn sẽ góp phần nâng cao hiệu quả điều trị và bảo đảm an toàn trong quá trình sử dụng thuốc./.
Từ khóa: Methylphenidate, ADHD, rối loạn tăng động giảm chú ý, thuốc điều trị ADHD, sử dụng thuốc an toàn
Nguồn tham khảo:
1. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Attention deficit hyperactivity disorder: diagnosis and management (NG87). https://www.nice.org.uk/guidance/ng87
2. U.S. Food and Drug Administration. Ritalin (methylphenidate hydrochloride) Prescribing Information. https://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/
3. MedlinePlus. Methylphenidate. https://medlineplus.gov/druginfo/meds/a682188.html
4. National Health Service (NHS). Methylphenidate. https://www.nhs.uk/medicines/methylphenidate/
