Vũ Thị Thùy Tươi
Mỗi cuộc sống đều có giá trị
Ngày 2 tháng 4 hằng năm được Liên Hợp Quốc lựa chọn là Ngày Thế giới Nhận thức về Tự kỷ (World Autism Awareness Day – WAAD) nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng, đồng thời thúc đẩy việc bảo đảm các quyền cơ bản và cơ hội hòa nhập bình đẳng cho người tự kỷ.
Năm 2026, với thông điệp “Tự kỷ và nhân văn – Mỗi cuộc sống đều có giá trị”, ngày này tiếp tục khẳng định một nguyên tắc cốt lõi: mọi cá nhân, dù có sự khác biệt về phát triển thần kinh, đều xứng đáng được tôn trọng, được hỗ trợ và có cơ hội phát triển toàn diện trong xã hội.
Tự kỷ – Vấn đề sức khỏe cộng đồng cần được quan tâm
Các nghiên cứu gần đây cho thấy rối loạn phổ tự kỷ không phải là tình trạng hiếm gặp:
- Khoảng 1/130 trẻ em trên toàn cầu mắc rối loạn phổ tự kỷ
- Tại Hoa Kỳ, cứ 31 trẻ 8 tuổi thì có 1 trẻ được chẩn đoán tự kỷ
- Tỷ lệ mắc ở trẻ nam cao hơn so với trẻ nữ
Những con số này cho thấy tự kỷ là một vấn đề sức khỏe cộng đồng có quy mô đáng kể, đòi hỏi sự quan tâm toàn diện từ hệ thống y tế, giáo dục và xã hội.
Thay đổi nhận thức: Tôn trọng và chấp nhận sự khác biệt
Trong nhiều năm, cách tiếp cận đối với tự kỷ đã có sự chuyển dịch quan trọng: từ việc coi đây là một “khiếm khuyết” sang nhìn nhận như một dạng đa dạng về phát triển thần kinh.
Cách tiếp cận hiện đại nhấn mạnh:
- Tôn trọng phẩm giá và giá trị cá nhân của người tự kỷ
- Xóa bỏ định kiến, kỳ thị trong cộng đồng
- Ghi nhận những năng lực, góc nhìn và đóng góp riêng biệt của người tự kỷ
- Tạo dựng môi trường sống và làm việc mang tính hòa nhập
Một xã hội phát triển bền vững không chỉ được đánh giá bởi sự đồng nhất, mà còn bởi khả năng chấp nhận và nâng đỡ những khác biệt.
Can thiệp sớm – Yếu tố quyết định trong phát triển của trẻ tự kỷ
Tự kỷ không phải là rào cản tuyệt đối đối với sự phát triển. Nhiều nghiên cứu và thực tiễn lâm sàng đã khẳng định rằng, nếu được phát hiện sớm và can thiệp đúng cách, trẻ tự kỷ có thể cải thiện đáng kể các kỹ năng:
- Giao tiếp và tương tác xã hội
- Hành vi thích ứng
- Khả năng học tập và hòa nhập
Can thiệp sớm không chỉ giúp trẻ phát triển tốt hơn mà còn giảm gánh nặng lâu dài cho gia đình và xã hội. Điều quan trọng là tiếp cận trẻ theo hướng cá thể hóa, tôn trọng đặc điểm riêng và hỗ trợ phát huy tối đa tiềm năng của mỗi trẻ.
Vai trò của gia đình, nhà trường, cơ sở y tế và cộng đồng
Sự phát triển của trẻ tự kỷ là một quá trình dài, cần sự phối hợp đồng bộ và bền bỉ của nhiều yếu tố.
Gia đình – nền tảng đầu tiên và quan trọng nhất
Gia đình là môi trường gần gũi và có ảnh hưởng sâu sắc nhất đến trẻ. Cha mẹ không chỉ là người phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường, mà còn là người đồng hành lâu dài trong quá trình can thiệp.
Việc trang bị kiến thức đúng về tự kỷ, duy trì sự kiên nhẫn, thấu hiểu và tạo môi trường yêu thương, ổn định sẽ giúp trẻ có điều kiện phát triển tốt hơn cả về cảm xúc và kỹ năng.
Nhà trường – môi trường hỗ trợ hòa nhập
Nhà trường đóng vai trò quan trọng trong việc giúp trẻ tự kỷ phát triển kỹ năng xã hội và học tập. Một môi trường giáo dục thân thiện, linh hoạt và có sự điều chỉnh phù hợp sẽ giúp trẻ:
- Tăng cường khả năng giao tiếp
- Hình thành kỹ năng tự lập
- Hòa nhập với bạn bè cùng trang lứa
Giáo viên cần được đào tạo về giáo dục đặc biệt và có sự phối hợp chặt chẽ với gia đình và chuyên gia y tế để xây dựng kế hoạch hỗ trợ phù hợp cho từng trẻ.
Cơ sở y tế – trung tâm chuyên môn trong chẩn đoán và can thiệp
Các cơ sở y tế giữ vai trò then chốt trong việc:
- Sàng lọc, chẩn đoán sớm
- Đánh giá mức độ và đặc điểm phát triển của trẻ
- Xây dựng chương trình can thiệp cá thể hóa
- Theo dõi tiến triển lâu dài
Tại Khoa Nhi – Bệnh viện Tâm thần Hà Nội, trẻ tự kỷ được tiếp cận các phương pháp can thiệp khoa học, với đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm, đồng thời nhận được sự hỗ trợ toàn diện cho cả trẻ và gia đình trong suốt quá trình điều trị.
Cộng đồng – yếu tố quyết định sự hòa nhập bền vững
Một cộng đồng hiểu biết và không kỳ thị là điều kiện tiên quyết để người tự kỷ có thể hòa nhập. Điều này đòi hỏi:
- Nâng cao nhận thức xã hội về tự kỷ
- Xây dựng môi trường thân thiện, bao dung
- Tạo cơ hội học tập, việc làm phù hợp
Khi cộng đồng thay đổi góc nhìn, người tự kỷ không chỉ được hỗ trợ mà còn có thể đóng góp tích cực vào xã hội.
Hành động hôm nay – Vì một tương lai hòa nhập của trẻ tự kỷ
Ngày Thế giới Nhận thức về Tự kỷ không chỉ mang ý nghĩa truyền thông, mà còn là lời kêu gọi hành động cụ thể:
- Chủ động nhận biết các dấu hiệu sớm của tự kỷ ở trẻ
- Tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn kịp thời
- Đồng hành cùng trẻ bằng sự thấu hiểu và kiên nhẫn
- Góp phần xây dựng một xã hội không kỳ thị
Mỗi hành động nhỏ hôm nay sẽ góp phần tạo nên một tương lai tốt đẹp hơn, nơi mọi cá nhân đều có cơ hội phát triển và khẳng định giá trị của mình./.
Nguồn tham khảo:
1. https://www.un.org/en/observances/autism-day
2. https://www.who.int/news-room/events/detail/2026/04/02/default-calendar/world-autism-awareness-day-2026
