Bs Lê Thị Thu Nguyệt- khoa khám bệnh
Ngày Phòng chống Tự sát Thế giới (WSPD) 10/09 hằng năm được Hiệp hội Phòng chống Tự sát Quốc tế (International Association for Suicide Prevention) hợp tác với Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) thành lập năm 2003 nhằm nâng cao nhận thức, giảm kỳ thị và chung tay hành động nhằm phòng ngừa tự sát – một vấn đề sức khỏe cộng đồng nghiêm trọng.
Gánh nặng toàn cầu của tự sát
Theo WHO, 2023, mỗi năm, hơn 720.000 người trên thế giới chết vì tự sát. Tự sát là nguyên nhân tử vong đứng thứ 3 trong nhóm tuổi 15–29, chỉ sau tai nạn giao thông và bạo lực liên quan đến thanh thiếu niên. Khoảng 73% số ca tử vong xảy ra ở các quốc gia thu nhập thấp và trung bình (LMICs) – nơi nguồn lực chăm sóc sức khỏe tâm thần còn hạn chế. Tại Việt Nam một nghiên cứu trên bệnh nhân trẻ (tuổi 15–24) điều trị nội trú báo cáo năm 2025 cho thấy: 54,5 % có ý tưởng tự sát hiện tại; 36,6 % có hành vi tự tổn thương
Cái chết do tự sát không chỉ cướp đi sinh mạng của một cá nhân, mà còn để lại những hậu quả sâu sắc về mặt xã hội, cảm xúc và kinh tế, ảnh hưởng lâu dài đến gia đình, bạn bè, nơi làm việc và toàn bộ cộng đồng trên toàn thế giới.
Chủ đề WSPD 2024–2026: “Changing the Narrative” – Thay đổi cách nhìn nhận về tự sát
Chủ đề ba năm một lần của Ngày Phòng chống Tự sát Thế giới (2024–2026) là “Thay đổi Cách nhìn nhận về Tự sát”. Chủ đề này khuyến khích chúng ta mở lòng thảo luận về tự sát, vượt qua sự im lặng và kỳ thị vốn bao quanh vấn đề này. Đối thoại cởi mở giúp người đang đau khổ tìm thấy hy vọng và sự hỗ trợ kịp thời.
Thay đổi cách nhìn nhận cũng đồng nghĩa với việc thúc đẩy thay đổi mang tính hệ thống. Điều này kêu gọi việc phòng chống tự sát và sức khỏe tâm thần trở thành một ưu tiên trong chính sách công, đồng thời thúc giục các chính phủ và tổ chức hành động. Điều này bao gồm việc xây dựng và triển khai các chiến lược dựa trên bằng chứng, cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc chất lượng và đảm bảo những người gặp khó khăn nhận được sự hỗ trợ cần thiết.
Tại sao phòng chống tự sát là cấp thiết?
Với mỗi ca tự sát, ước tính có khoảng 20 lần cố gắng tự sát (suicide attempts) trước đó không dẫn đến tử vong. Tự sát hoàn toàn có thể ngăn chặn được trong phần lớn trường hợp nếu cá nhân được phát hiện sớm yếu tố nguy cơ và can thiệp kịp thời.
Yếu tố nguy cơ thường gặp: các rối loạn tâm thần bao gồm rối loạn trầm cảm, rối loạn lo âu, lạm dụng rượu và chất kích thích, bệnh mạn tính gây đau đớn, mất mát lớn về xã hội – kinh tế. Bên cạnh đó, cá nhân cũng có các yếu tố bảo vệ như: gắn kết xã hội, tiếp cận dịch vụ y tế tâm thần, kỹ năng ứng phó niềm tin tôn giáo – văn hóa hỗ trợ sự sống.
Ngày phòng chống tự sát thế giới 2025, chúng ta có thể làm gì?
- Nói về tự sát một cách cởi mở và không kỳ thị – thay vì phán xét, hãy lắng nghe.
- Nhận diện tín hiệu cảnh báo: thay đổi hành vi đột ngột, tuyệt vọng, nói nhiều về cái chết, rút lui xã hội, mất ngủ kéo dài.
- Khuyến khích tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn: bác sĩ tâm thần, nhà tâm lý, đường dây nóng phòng chống tự sát.
- Xây dựng cộng đồng quan tâm và kết nối – mỗi sự quan tâm có thể giúp ngăn chặn một lần hành vi tự sát, cứu một mạng người.
Tự sát không phải là kết thúc. Với sự đồng cảm, chia sẻ và hành động kịp thời, chúng ta có thể giảm thiểu nguy cơ, tạo dựng một cộng đồng khỏe mạnh và nhân văn
Ngày 10/9/2025, hãy cùng nhau thay đổi – biến sự im lặng thành đối thoại, biến kỳ thị thành thấu hiểu, và biến tuyệt vọng thành hy vọng.
