Nguyễn Thúy Anh
Giấc ngủ đóng vai trò thiết yếu đối với sức khỏe thể chất và tinh thần. Tuy nhiên, không phải lúc nào việc ngủ cũng mang lại cảm giác phục hồi như mong đợi. Nhiều người gặp phải tình trạng khó ngủ, ngủ không sâu hoặc buồn ngủ quá mức vào ban ngày nhưng thường xem nhẹ hoặc cho rằng đó chỉ là vấn đề tạm thời.
Trên thực tế, những biểu hiện này có thể là dấu hiệu của rối loạn giấc ngủ – một nhóm tình trạng y khoa ảnh hưởng đến chất lượng, thời gian và nhịp sinh học của giấc ngủ. Việc nhận diện sớm các dấu hiệu bất thường sẽ giúp người bệnh chủ động theo dõi và tìm kiếm sự hỗ trợ y tế kịp thời.
Những dấu hiệu giúp nhận biết rối loạn giấc ngủ
Rối loạn giấc ngủ có thể biểu hiện theo nhiều cách khác nhau. Một số dấu hiệu thường gặp có thể được chia thành các nhóm triệu chứng sau:
1. Dấu hiệu liên quan đến chất lượng và thời gian ngủ
Những thay đổi trong quá trình đi vào giấc ngủ hoặc duy trì giấc ngủ là dấu hiệu phổ biến của các rối loạn giấc ngủ.
Các biểu hiện thường gặp bao gồm:
- Mất hơn 30 phút để có thể đi vào giấc ngủ
- Thường xuyên thức giấc giữa đêm và khó ngủ lại
- Thức dậy quá sớm vào buổi sáng dù chưa ngủ đủ
- Cảm giác trằn trọc, xoay trở nhiều khi ngủ, chăn màn lộn xộn sau khi thức dậy
Những biểu hiện này có thể cho thấy giấc ngủ không sâu hoặc chu kỳ giấc ngủ bị gián đoạn.
2. Dấu hiệu liên quan đến hơi thở và vận động khi ngủ
Một số rối loạn giấc ngủ liên quan đến đường hô hấp hoặc vận động bất thường trong khi ngủ.
Các biểu hiện có thể bao gồm:
- Ngáy to, khò khè, thở hổn hển hoặc nghẹt thở khi ngủ
- Có những khoảng ngừng thở ngắn trong khi ngủ (thường được người ngủ cùng phát hiện)
- Cảm giác tê rần, châm chích hoặc như có kiến bò ở chân, đặc biệt vào buổi tối hoặc khi chuẩn bị ngủ
- Giật tay hoặc chân trong khi ngủ
- Các hành vi bất thường như mộng du, ăn khi ngủ hoặc nghiến răng
Những dấu hiệu này có thể liên quan đến các rối loạn như ngưng thở khi ngủ, hội chứng chân không yên hoặc rối loạn vận động trong giấc ngủ.
3. Dấu hiệu xuất hiện vào ban ngày
Rối loạn giấc ngủ không chỉ ảnh hưởng đến ban đêm mà còn tác động rõ rệt đến hoạt động và trạng thái tinh thần ban ngày.
Một số biểu hiện phổ biến gồm:
- Buồn ngủ quá mức vào ban ngày, có thể ngủ gật khi đang làm việc hoặc lái xe
- Cảm giác không tỉnh táo dù đã ngủ đủ 7–8 giờ
- Khó tập trung, giảm trí nhớ và hiệu suất làm việc
- Thay đổi tâm trạng, dễ cáu gắt, lo âu hoặc trầm cảm
4. Các dấu hiệu khác có thể gặp
Ngoài các triệu chứng trên, một số dấu hiệu khác cũng có thể liên quan đến rối loạn giấc ngủ:
- Khô miệng, đau họng hoặc đau đầu khi thức dậy vào buổi sáng
- Cảm giác không thể cử động ngay khi vừa thức dậy
- Đi vệ sinh nhiều lần trong đêm
Nếu những triệu chứng này xuất hiện thường xuyên, người bệnh nên chú ý theo dõi và tham khảo ý kiến của bác sĩ chuyên khoa.
Cách tự theo dõi giấc ngủ tại nhà bằng nhật ký giấc ngủ
Một trong những cách đơn giản để hiểu rõ hơn về thói quen ngủ của bản thân là ghi chép nhật ký giấc ngủ.
Nhật ký giấc ngủ là bảng theo dõi các thông tin liên quan đến giấc ngủ hằng ngày, giúp nhận diện các yếu tố có thể ảnh hưởng đến chất lượng nghỉ ngơi.
Cách thực hiện
Bạn nên để sổ ghi chép và bút ngay cạnh giường để có thể ghi lại thông tin vào mỗi buổi sáng sau khi thức dậy. Việc theo dõi nên được thực hiện liên tục trong ít nhất 1–2 tuần để có dữ liệu tương đối chính xác.
Những thông tin nên ghi lại
Một nhật ký giấc ngủ cơ bản thường bao gồm:
- Thời gian đi ngủ
- Thời điểm tắt đèn và bắt đầu ngủ
- Thời gian mất bao lâu để ngủ được
- Số lần thức giấc trong đêm
- Tổng thời gian thức giấc
- Thời gian thức dậy lần cuối
- Thời điểm rời khỏi giường
- Cảm nhận về chất lượng giấc ngủ
- Cảm giác sau khi thức dậy
- Các ghi chú liên quan như căng thẳng, thay đổi giờ sinh hoạt hoặc yếu tố môi trường
Việc ghi chép này sẽ giúp bác sĩ có thêm thông tin quan trọng để đánh giá tình trạng giấc ngủ và đưa ra hướng điều trị phù hợp.
Khi nào nên đi khám bác sĩ?
Bạn không nên chủ quan nếu tình trạng mất ngủ hoặc rối loạn giấc ngủ kéo dài. Hãy cân nhắc tìm đến cơ sở y tế khi:
- Các triệu chứng xuất hiện ít nhất 3 lần mỗi tuần hoặc kéo dài trong nhiều tháng
- Giấc ngủ kém ảnh hưởng đến công việc, học tập hoặc khả năng lái xe an toàn
- Thường xuyên buồn ngủ quá mức vào ban ngày
- Có dấu hiệu ngưng thở, nghẹt thở hoặc thở hổn hển khi ngủ
- Việc điều chỉnh thói quen sinh hoạt không cải thiện được tình trạng mất ngủ
Chủ động theo dõi giấc ngủ để bảo vệ sức khỏe
Rối loạn giấc ngủ là tình trạng phổ biến nhưng thường bị bỏ qua. Việc nhận diện sớm các dấu hiệu bất thường và theo dõi giấc ngủ một cách khoa học sẽ giúp mỗi người chủ động hơn trong việc chăm sóc sức khỏe của bản thân.
Trong chuỗi hoạt động truyền thông hưởng ứng Ngày Giấc ngủ Thế giới 2026, Bệnh viện Tâm thần Hà Nội mong muốn nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của giấc ngủ và các rối loạn liên quan, góp phần bảo vệ sức khỏe tâm thần và chất lượng cuộc sống./.
Từ khóa: rối loạn giấc ngủ, dấu hiệu nhận biết, nhật ký giấc ngủ, giấc ngủ và sức khỏe
Nguồn tham khảo:
1. Sleep Disorders: https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/sleep-disorders/symptoms-causes/syc-20354018
2. Signs you may have sleep disorders: https://www.resolvesleep.com/educational-material/signs-you-may-have-a-sleep-disorder/
3. Do you have symptoms of a sleep disorder? https://www.cdc.gov/niosh/work-hour-training-for-nurses/longhours/mod6/16.html
4. Sleep Problems: https://www.nhs.uk/every-mind-matters/mental-health-issues/sleep/
5. Sleep Diary: https://www.ouh.nhs.uk/media/dqrpr4p4/sleepdiary.pdf
