BS Vũ Thị Thùy Tươi
Sau kỳ nghỉ hè, nhiều trẻ háo hức quay trở lại trường. Tuy nhiên, cũng có không ít trẻ liên tục nói: “Con không muốn đi học”, khóc lóc, than đau bụng, đau đầu hoặc tìm mọi cách để được ở nhà. Không ít phụ huynh cho rằng đây chỉ là biểu hiện làm nũng, lười học hoặc chống đối. Nhưng trong một số trường hợp, những biểu hiện này có thể liên quan đến từ chối đến trường (School Refusal) do lo âu và cần được quan tâm đúng cách.
Từ chối đến trường là gì?
Từ chối đến trường (School Refusal) là tình trạng trẻ không muốn đến trường hoặc gặp khó khăn đáng kể trong việc ở lại trường suốt buổi học. Đây không phải là một bệnh riêng biệt, mà là biểu hiện có thể liên quan đến các vấn đề về sức khỏe tâm thần, đặc biệt là các rối loạn lo âu.
Điều quan trọng cần lưu ý là không phải mọi trẻ không muốn đi học đều mắc rối loạn lo âu. Nhiều trẻ chỉ trải qua cảm giác lo lắng bình thường khi phải thích nghi với môi trường học tập sau kỳ nghỉ hoặc khi có những thay đổi trong cuộc sống. Tuy nhiên, nếu các biểu hiện kéo dài, lặp đi lặp lại và ảnh hưởng đến học tập, sinh hoạt hằng ngày, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở chuyên khoa để được đánh giá.
Vì sao trẻ không muốn đến trường?
Có nhiều nguyên nhân khiến trẻ từ chối đến trường, trong đó thường gặp là:
- Thay đổi giờ giấc sinh hoạt sau kỳ nghỉ hè.
- Lo lắng khi phải xa cha mẹ hoặc người thân.
- Áp lực học tập, bài kiểm tra hoặc môi trường học mới.
- Chuyển trường, thay đổi giáo viên hoặc từng có trải nghiệm không tích cực ở trường.
- Khó hòa nhập với bạn bè hoặc gặp áp lực trong các mối quan hệ xã hội.
Dấu hiệu nhận biết
Những biểu hiện của trẻ thường xuất hiện vào buổi sáng trước khi đi học hoặc tối chủ nhật và có thể giảm khi trẻ được ở nhà.
Biểu hiện về cảm xúc
- Lo lắng, sợ hãi khi nghĩ đến việc đi học.
- Cáu gắt, dễ nổi nóng hoặc nhạy cảm hơn bình thường.
- Thu mình, ít giao tiếp.
- Lo lắng khi phải rời xa cha mẹ.
Biểu hiện về hành vi
- Khóc lóc, bám cha mẹ, không muốn vào trường.
- Chậm chạp, trì hoãn việc chuẩn bị đi học.
- Thường xuyên xin nghỉ học hoặc tìm nhiều lý do để ở nhà.
- Liên tục than mệt, xin xuống phòng y tế khi đang học.
- Ở trẻ lớn có thể xuất hiện tình trạng bỏ tiết hoặc không vào lớp.
Biểu hiện về cơ thể
- Đau bụng, buồn nôn.
- Đau đầu, chóng mặt.
- Tim đập nhanh, khó thở.
- Mất ngủ hoặc ngủ không ngon.
- Mệt mỏi nhưng không tìm thấy nguyên nhân bệnh lý rõ ràng.
Phân biệt từ chối đến trường và trốn học
Mặc dù đều dẫn đến việc trẻ không đến lớp, nhưng từ chối đến trường và trốn học là hai tình trạng hoàn toàn khác nhau.
Trẻ từ chối đến trường thường lo lắng, sợ hãi, đau khổ khi phải đi học. Cha mẹ biết trẻ ở nhà và thường rất cố gắng động viên con đến trường. Ngược lại, trẻ trốn học thường cố tình che giấu việc nghỉ học và không có biểu hiện lo âu rõ rệt.
Việc phân biệt đúng sẽ giúp gia đình lựa chọn cách hỗ trợ phù hợp thay vì chỉ áp dụng các biện pháp kỷ luật.
Khi nào cần đưa trẻ đi khám?
Lo lắng khi quay trở lại trường có thể là phản ứng bình thường và thường giảm dần sau một thời gian ngắn. Tuy nhiên, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở chuyên khoa khi:
- Các biểu hiện kéo dài trên 2–4 tuần mà không cải thiện.
- Trẻ thường xuyên nghỉ học hoặc không thể ở lại lớp.
- Các triệu chứng như đau bụng, đau đầu, buồn nôn, mất ngủ ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày.
- Trẻ xuất hiện các cơn hoảng loạn, lo âu dữ dội.
- Trẻ có biểu hiện tự gây tổn thương hoặc có những thay đổi rõ rệt về cảm xúc và hành vi.
Cha mẹ có thể hỗ trợ trẻ như thế nào?
Cha mẹ đóng vai trò rất quan trọng trong việc giúp trẻ vượt qua giai đoạn này. Hãy:
- Lắng nghe và công nhận cảm xúc của con. Thay vì nói “Có gì đâu mà sợ”, hãy hỏi con đang lo lắng điều gì và cùng tìm cách giải quyết.
- Thiết lập lại nhịp sinh hoạt. Điều chỉnh giờ ngủ, giờ thức và các hoạt động hằng ngày trước khi năm học bắt đầu khoảng 1–2 tuần.
- Giúp trẻ làm quen với trường học. Có thể đưa trẻ đến tham quan trường hoặc lớp học trước ngày khai giảng để giảm cảm giác xa lạ.
- Chia tay ngắn gọn và nhất quán. Khi đưa trẻ đến trường, cha mẹ nên tạm biệt dứt khoát và hẹn thời gian đón rõ ràng.
- Phối hợp với giáo viên. Thường xuyên trao đổi với giáo viên để cùng theo dõi và hỗ trợ trẻ trong giai đoạn đầu trở lại trường.
Thông điệp
Việc trẻ nói “Con không muốn đi học” không phải lúc nào cũng là biểu hiện của sự lười biếng hay chống đối. Đó có thể chỉ là phản ứng trước những thay đổi trong cuộc sống, nhưng cũng có thể là dấu hiệu của lo âu cần được quan tâm.
Sự lắng nghe, đồng hành của gia đình cùng với sự phối hợp giữa nhà trường và nhân viên y tế sẽ giúp trẻ thích nghi tốt hơn với môi trường học tập. Nếu các biểu hiện kéo dài hoặc ảnh hưởng rõ rệt đến việc học và sinh hoạt, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở chuyên khoa để được đánh giá và hỗ trợ kịp thời.
Từ khóa: Lo âu, lo âu trẻ em, né tránh đến trường, từ chối đi học
Nguồn tham khảo
1. American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5).
2. American Academy of Child and Adolescent Psychiatry (AACAP): Anxiety and Children. https://www.aacap.org/AACAP/Families_and_Youth/Facts_for_Families/FFF-Guide/The-Anxious-Child-047.aspx
3. American Academy of Child and Adolescent Psychiatry (AACAP): School Refusal. https://www.aacap.org/AACAP/Families_and_Youth/Facts_for_Families/FFF-Guide/School-Refusal-007.aspx
