DS. Đỗ Thu Hương
Không ít người từng nghĩ rằng ma túy đá chỉ giúp tỉnh táo hơn, vui vẻ hơn hoặc có thêm năng lượng để học tập, làm việc hay vui chơi. Thế nhưng, đằng sau cảm giác hưng phấn nhất thời ấy là những hậu quả nặng nề đối với sức khỏe thể chất, sức khỏe tâm thần và tương lai của chính người sử dụng.
Nhiều người đã đánh mất công việc, hạnh phúc gia đình, các mối quan hệ xã hội, thậm chí phải điều trị các rối loạn tâm thần nghiêm trọng chỉ vì bắt đầu từ sự tò mò hoặc suy nghĩ rằng “chỉ thử một lần sẽ không sao”.
Ma túy đá là gì?
Ma túy đá là tên gọi phổ biến của methamphetamine dạng tinh thể – một loại ma túy tổng hợp có tác động rất mạnh lên hệ thần kinh trung ương.
Sau khi sử dụng, người dùng thường cảm thấy hưng phấn, tỉnh táo, tràn đầy năng lượng, giảm cảm giác buồn ngủ và có thể trở nên tự tin hơn bình thường. Chính những cảm giác này khiến một số người lầm tưởng rằng ma túy đá không nguy hiểm hoặc có thể kiểm soát được.
Tuy nhiên, cảm giác hưng phấn chỉ kéo dài trong thời gian ngắn, trong khi những tổn thương đối với não bộ và nhiều cơ quan trong cơ thể có thể kéo dài nhiều năm, thậm chí để lại hậu quả lâu dài.
Não bộ là cơ quan chịu ảnh hưởng nặng nề nhất
Methamphetamine làm thay đổi hoạt động của các chất dẫn truyền thần kinh trong não, ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát cảm xúc, hành vi, trí nhớ và nhận thức.
Người sử dụng có thể gặp các biểu hiện như:
- Mất ngủ kéo dài.
- Lo âu, căng thẳng, dễ kích động.
- Giảm khả năng tập trung và ghi nhớ.
- Khí sắc giảm, buồn chán hoặc trầm cảm.
- Hoang tưởng, nghi ngờ người khác theo dõi hoặc hãm hại mình.
- Nghe thấy hoặc nhìn thấy những điều không có thật (ảo giác).
Trong một số trường hợp, đặc biệt khi sử dụng kéo dài hoặc sử dụng liều cao, người sử dụng có thể xuất hiện các triệu chứng loạn thần như hoang tưởng và ảo giác. Những biểu hiện này có thể giống với rối loạn tâm thần phân liệt nhưng cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá để chẩn đoán chính xác.
Nếu không được phát hiện và hỗ trợ kịp thời, tình trạng này có thể làm tăng nguy cơ xảy ra các hành vi mất kiểm soát, gây nguy hiểm cho chính người bệnh hoặc những người xung quanh.
Không chỉ ảnh hưởng đến não bộ
Bên cạnh hệ thần kinh trung ương, ma túy đá còn gây tổn thương nhiều cơ quan quan trọng khác trong cơ thể.
Việc sử dụng ma túy đá có thể làm tăng nguy cơ:
- Tăng huyết áp.
- Nhịp tim nhanh hoặc rối loạn nhịp tim.
- Đột quỵ.
- Nhồi máu cơ tim.
- Tổn thương gan và thận.
Người sử dụng thường chán ăn, sụt cân nhanh, cơ thể suy kiệt và dễ mắc các bệnh nhiễm trùng.
Một biểu hiện khá điển hình ở người sử dụng ma túy đá lâu ngày là tình trạng hư hỏng răng nghiêm trọng, viêm lợi, mất răng và suy giảm sức khỏe răng miệng.
Từ một lần thử đến nguy cơ lệ thuộc
Không ít người bắt đầu sử dụng ma túy đá chỉ vì tò mò hoặc muốn trải nghiệm cảm giác mới lạ. Tuy nhiên, đây là loại ma túy có nguy cơ gây lệ thuộc rất cao.
Khi sử dụng nhiều lần, não bộ dần phụ thuộc vào chất kích thích để tạo cảm giác hưng phấn. Khi ngừng sử dụng, người lệ thuộc có thể xuất hiện:
- Mệt mỏi kéo dài.
- Buồn chán hoặc trầm cảm.
- Lo âu, bứt rứt.
- Khó ngủ hoặc ngủ quá nhiều.
- Thèm nhớ ma túy dữ dội.
Những triệu chứng này khiến việc từ bỏ ma túy trở nên khó khăn nếu không có sự hỗ trợ phù hợp.
Hậu quả không chỉ dừng lại ở sức khỏe
Ma túy đá không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe mà còn tác động sâu sắc đến cuộc sống của người sử dụng.
Việc sử dụng kéo dài có thể làm thay đổi tính cách, giảm khả năng kiểm soát cảm xúc và hành vi, ảnh hưởng đến học tập, công việc cũng như các mối quan hệ trong gia đình và xã hội.
Nhiều người vì lệ thuộc ma túy mà bỏ bê công việc, học tập, gặp khó khăn về kinh tế và làm rạn nứt các mối quan hệ với người thân. Bên cạnh đó, việc sử dụng trái phép các chất ma túy còn làm gia tăng nguy cơ vi phạm pháp luật và ảnh hưởng đến an ninh, trật tự cộng đồng.
Khi nào nên tìm kiếm hỗ trợ y tế?
Người dân nên đưa bản thân hoặc người thân đến cơ sở y tế khi có một trong các biểu hiện sau:
- Mất ngủ kéo dài sau khi sử dụng chất kích thích.
- Xuất hiện hoang tưởng hoặc ảo giác.
- Có hành vi kích động hoặc mất kiểm soát.
- Nghi ngờ đã lệ thuộc vào ma túy hoặc không thể tự ngừng sử dụng.
- Có biểu hiện suy giảm rõ rệt về sức khỏe thể chất hoặc sức khỏe tâm thần sau khi sử dụng ma túy.
Việc thăm khám sớm giúp bác sĩ đánh giá tình trạng sức khỏe, tư vấn và xây dựng kế hoạch điều trị, hỗ trợ phù hợp.
Làm gì để phòng tránh ma túy đá?
Mỗi người đều có thể chủ động bảo vệ bản thân bằng những việc làm thiết thực:
- Tuyệt đối không thử sử dụng ma túy dưới bất kỳ hình thức nào.
- Chủ động tìm hiểu kiến thức về tác hại của ma túy từ các nguồn thông tin chính thống.
- Biết từ chối trước những lời rủ rê sử dụng chất kích thích.
- Lựa chọn môi trường học tập, làm việc và sinh hoạt lành mạnh.
- Duy trì các hoạt động thể thao, văn hóa và xã hội tích cực.
- Chia sẻ với gia đình, bạn bè hoặc chuyên gia khi gặp khó khăn trong cuộc sống.
- Khuyến khích và hỗ trợ người có dấu hiệu sử dụng ma túy tiếp cận các cơ sở y tế hoặc dịch vụ tư vấn phù hợp.
Thông điệp
Nhiều người nghĩ mình có thể làm chủ ma túy, nhưng thực tế ma túy lại từng bước kiểm soát cuộc sống của họ. Ma túy đá không lấy đi tương lai trong một ngày mà âm thầm làm mất đi sức khỏe, giấc ngủ, công việc, hạnh phúc gia đình và những cơ hội quý giá trong cuộc sống.
Phòng, chống ma túy không chỉ là trách nhiệm của mỗi cá nhân mà còn cần sự chung tay của gia đình, nhà trường, cộng đồng và các cơ sở y tế nhằm bảo vệ sức khỏe và tương lai của mỗi người.
Nếu bạn hoặc người thân có dấu hiệu sử dụng ma túy hoặc xuất hiện các biểu hiện bất thường về sức khỏe tâm thần sau khi sử dụng chất kích thích, hãy đến cơ sở y tế hoặc cơ sở chuyên khoa tâm thần để được thăm khám, tư vấn và hỗ trợ kịp thời.
Tài liệu tham khảo
- World Health Organization. Neuroscience of Psychoactive Substance Use and Dependence. 2004.
- Grant KM, et al. Methamphetamine-Associated Psychosis. International Journal of Mental Health and Addiction. 2012.
- Glasner-Edwards S, Mooney LJ. Methamphetamine Psychosis: Epidemiology and Management. CNS Drugs. 2014.
