BS Vũ Thị Thùy Tươi
Nhiều trẻ thường xuyên chạy nhảy, khó ngồi yên, dễ mất tập trung hoặc quên bài tập nên bị nhận xét là “quậy phá”, “không chịu học” hay “lười biếng”. Tuy nhiên, những biểu hiện này đôi khi không xuất phát từ sự cố ý của trẻ mà có thể là dấu hiệu của rối loạn tăng động giảm chú ý (Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder – ADHD) – một rối loạn phát triển thần kinh thường gặp ở trẻ em.
Việc nhận biết sớm và đưa trẻ đến cơ sở y tế chuyên khoa để được đánh giá sẽ giúp trẻ có cơ hội được hỗ trợ phù hợp, phát huy khả năng học tập và hòa nhập tốt hơn.
ADHD là gì?
ADHD (Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder) là một rối loạn phát triển thần kinh, thường khởi phát từ thời thơ ấu và có thể kéo dài đến tuổi trưởng thành.
Người mắc ADHD thường gặp khó khăn ở ba nhóm biểu hiện chính:
- Khó duy trì sự chú ý trong học tập hoặc các hoạt động cần tập trung.
- Tăng hoạt động so với lứa tuổi, khó ngồi yên.
- Hành vi bốc đồng, khó kiểm soát phản ứng hoặc chờ đến lượt.
Điều quan trọng cần hiểu là ADHD là một tình trạng liên quan đến sự phát triển và hoạt động của não bộ, không phải do trẻ cố tình chống đối, lười biếng hay do cha mẹ nuôi dạy không đúng cách.
Những dấu hiệu thường gặp của ADHD tại trường học
Môi trường học tập thường là nơi các biểu hiện của ADHD bộc lộ rõ nhất. Trẻ có thể có một hoặc nhiều biểu hiện sau:
- Khó ngồi yên trong lớp học, thường xuyên cựa quậy hoặc rời khỏi chỗ ngồi khi không cần thiết.
- Dễ mất tập trung bởi các kích thích xung quanh, khó hoàn thành bài tập hoặc công việc được giao.
- Thường xuyên quên lời dặn của giáo viên, quên bài tập hoặc làm thất lạc sách vở, đồ dùng học tập.
- Mắc nhiều lỗi do bất cẩn khi làm bài mặc dù đã hiểu yêu cầu.
- Khó chờ đến lượt, dễ chen ngang hoặc trả lời khi người khác chưa nói xong.
Những biểu hiện này có thể ảnh hưởng đến kết quả học tập, các mối quan hệ với bạn bè và quá trình sinh hoạt hằng ngày của trẻ.
Phân biệt ADHD với hiếu động thông thường
Không phải mọi trẻ hiếu động đều mắc ADHD. Trẻ em khỏe mạnh vẫn có thể nghịch ngợm, hiếu động hoặc mất tập trung trong một số thời điểm.
Một số điểm giúp phân biệt gồm:
| Hiếu động thông thường | ADHD |
| Có thể tập trung khi được nhắc nhở hoặc với hoạt động yêu thích | Khó duy trì sự chú ý ngay cả với hoạt động yêu thích |
| Có thể ngồi yên khi hoàn cảnh yêu cầu | Khó kiểm soát hành vi, dù biết có thể bị nhắc nhở hoặc xử phạt |
| Chỉ xuất hiện trong một số tình huống | Biểu hiện kéo dài, xuất hiện ở nhiều môi trường như gia đình và trường học |
| Ít ảnh hưởng đến học tập và sinh hoạt | Ảnh hưởng rõ rệt đến học tập, giao tiếp và cuộc sống hằng ngày |
Việc chẩn đoán ADHD cần được thực hiện bởi bác sĩ hoặc chuyên gia có chuyên môn sau khi đánh giá toàn diện, không chỉ dựa trên một vài biểu hiện riêng lẻ.
Vì sao cần phát hiện và hỗ trợ sớm?
Phát hiện sớm giúp trẻ được can thiệp phù hợp, từ đó cải thiện khả năng học tập, kỹ năng xã hội và chất lượng cuộc sống.
Một số lợi ích của việc hỗ trợ sớm gồm:
- Giúp trẻ hiểu rằng những khó khăn mình gặp phải không phải do bản thân “kém” hay “hư”.
- Cải thiện khả năng học tập, quản lý hành vi và kỹ năng tổ chức công việc thông qua các biện pháp can thiệp phù hợp.
- Giảm căng thẳng cho cha mẹ và giáo viên, tăng hiệu quả phối hợp trong việc đồng hành cùng trẻ.
- Góp phần giảm nguy cơ xuất hiện các vấn đề tâm lý như lo âu, trầm cảm hoặc mặc cảm về sau.
Khi nào nên đưa trẻ đi khám?
Cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế có chuyên khoa tâm thần hoặc tâm lý trẻ em khi:
- Các biểu hiện kéo dài trong nhiều tháng.
- Xuất hiện ở nhiều môi trường như gia đình và trường học.
- Ảnh hưởng rõ rệt đến việc học tập, sinh hoạt hoặc các mối quan hệ của trẻ.
- Gia đình hoặc giáo viên nhận thấy trẻ gặp nhiều khó khăn trong kiểm soát hành vi và chú ý.
Việc thăm khám sẽ giúp đánh giá toàn diện, xác định nguyên nhân và xây dựng kế hoạch hỗ trợ phù hợp cho từng trẻ.
Thông điệp dành cho cha mẹ và thầy cô
Không phải mọi trẻ hiếu động đều mắc ADHD. Tuy nhiên, cũng không nên xem nhẹ những biểu hiện kéo dài làm ảnh hưởng đến học tập và cuộc sống của trẻ.
Thay vì vội vàng gắn cho trẻ những nhãn như “nghịch”, “lười học” hay “không nghe lời”, hãy dành thời gian quan sát, lắng nghe và tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn khi cần thiết. Sự thấu hiểu, đồng hành của gia đình và nhà trường là nền tảng quan trọng giúp trẻ phát triển đúng với tiềm năng của mình./.
Nguồn tham khảo: National Institute of Mental Health (NIMH): Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder (ADHD): What You Need to Know.
Đừng vội gắn mác “nghịch” hay “lười học” cho trẻ
BS Vũ Thị Thùy Tươi
Nhiều trẻ thường xuyên chạy nhảy, khó ngồi yên, dễ mất tập trung hoặc quên bài tập nên bị nhận xét là “quậy phá”, “không chịu học” hay “lười biếng”. Tuy nhiên, những biểu hiện này đôi khi không xuất phát từ sự cố ý của trẻ mà có thể là dấu hiệu của rối loạn tăng động giảm chú ý (Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder – ADHD) – một rối loạn phát triển thần kinh thường gặp ở trẻ em.
Việc nhận biết sớm và đưa trẻ đến cơ sở y tế chuyên khoa để được đánh giá sẽ giúp trẻ có cơ hội được hỗ trợ phù hợp, phát huy khả năng học tập và hòa nhập tốt hơn.
ADHD là gì?
ADHD (Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder) là một rối loạn phát triển thần kinh, thường khởi phát từ thời thơ ấu và có thể kéo dài đến tuổi trưởng thành.
Người mắc ADHD thường gặp khó khăn ở ba nhóm biểu hiện chính:
- Khó duy trì sự chú ý trong học tập hoặc các hoạt động cần tập trung.
- Tăng hoạt động so với lứa tuổi, khó ngồi yên.
- Hành vi bốc đồng, khó kiểm soát phản ứng hoặc chờ đến lượt.
Điều quan trọng cần hiểu là ADHD là một tình trạng liên quan đến sự phát triển và hoạt động của não bộ, không phải do trẻ cố tình chống đối, lười biếng hay do cha mẹ nuôi dạy không đúng cách.
Những dấu hiệu thường gặp của ADHD tại trường học
Môi trường học tập thường là nơi các biểu hiện của ADHD bộc lộ rõ nhất. Trẻ có thể có một hoặc nhiều biểu hiện sau:
- Khó ngồi yên trong lớp học, thường xuyên cựa quậy hoặc rời khỏi chỗ ngồi khi không cần thiết.
- Dễ mất tập trung bởi các kích thích xung quanh, khó hoàn thành bài tập hoặc công việc được giao.
- Thường xuyên quên lời dặn của giáo viên, quên bài tập hoặc làm thất lạc sách vở, đồ dùng học tập.
- Mắc nhiều lỗi do bất cẩn khi làm bài mặc dù đã hiểu yêu cầu.
- Khó chờ đến lượt, dễ chen ngang hoặc trả lời khi người khác chưa nói xong.
Những biểu hiện này có thể ảnh hưởng đến kết quả học tập, các mối quan hệ với bạn bè và quá trình sinh hoạt hằng ngày của trẻ.
Phân biệt ADHD với hiếu động thông thường
Không phải mọi trẻ hiếu động đều mắc ADHD. Trẻ em khỏe mạnh vẫn có thể nghịch ngợm, hiếu động hoặc mất tập trung trong một số thời điểm.
Một số điểm giúp phân biệt gồm:
| Hiếu động thông thường | ADHD |
| Có thể tập trung khi được nhắc nhở hoặc với hoạt động yêu thích | Khó duy trì sự chú ý ngay cả với hoạt động yêu thích |
| Có thể ngồi yên khi hoàn cảnh yêu cầu | Khó kiểm soát hành vi, dù biết có thể bị nhắc nhở hoặc xử phạt |
| Chỉ xuất hiện trong một số tình huống | Biểu hiện kéo dài, xuất hiện ở nhiều môi trường như gia đình và trường học |
| Ít ảnh hưởng đến học tập và sinh hoạt | Ảnh hưởng rõ rệt đến học tập, giao tiếp và cuộc sống hằng ngày |
Việc chẩn đoán ADHD cần được thực hiện bởi bác sĩ hoặc chuyên gia có chuyên môn sau khi đánh giá toàn diện, không chỉ dựa trên một vài biểu hiện riêng lẻ.
Vì sao cần phát hiện và hỗ trợ sớm?
Phát hiện sớm giúp trẻ được can thiệp phù hợp, từ đó cải thiện khả năng học tập, kỹ năng xã hội và chất lượng cuộc sống.
Một số lợi ích của việc hỗ trợ sớm gồm:
- Giúp trẻ hiểu rằng những khó khăn mình gặp phải không phải do bản thân “kém” hay “hư”.
- Cải thiện khả năng học tập, quản lý hành vi và kỹ năng tổ chức công việc thông qua các biện pháp can thiệp phù hợp.
- Giảm căng thẳng cho cha mẹ và giáo viên, tăng hiệu quả phối hợp trong việc đồng hành cùng trẻ.
- Góp phần giảm nguy cơ xuất hiện các vấn đề tâm lý như lo âu, trầm cảm hoặc mặc cảm về sau.
Khi nào nên đưa trẻ đi khám?
Cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế có chuyên khoa tâm thần hoặc tâm lý trẻ em khi:
- Các biểu hiện kéo dài trong nhiều tháng.
- Xuất hiện ở nhiều môi trường như gia đình và trường học.
- Ảnh hưởng rõ rệt đến việc học tập, sinh hoạt hoặc các mối quan hệ của trẻ.
- Gia đình hoặc giáo viên nhận thấy trẻ gặp nhiều khó khăn trong kiểm soát hành vi và chú ý.
Việc thăm khám sẽ giúp đánh giá toàn diện, xác định nguyên nhân và xây dựng kế hoạch hỗ trợ phù hợp cho từng trẻ.
Thông điệp dành cho cha mẹ và thầy cô
Không phải mọi trẻ hiếu động đều mắc ADHD. Tuy nhiên, cũng không nên xem nhẹ những biểu hiện kéo dài làm ảnh hưởng đến học tập và cuộc sống của trẻ.
Thay vì vội vàng gắn cho trẻ những nhãn như “nghịch”, “lười học” hay “không nghe lời”, hãy dành thời gian quan sát, lắng nghe và tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn khi cần thiết. Sự thấu hiểu, đồng hành của gia đình và nhà trường là nền tảng quan trọng giúp trẻ phát triển đúng với tiềm năng của mình./.
